DOSSIER #019
Datacenters
Energiecrisis & Geheimhouding
Van AI-boom tot 45 hyperscales: hoe big tech ontsnapt aan transparantie en wie profiteert.
De Geheimhoudingsclausule
Datacenters gebruiken mede door de opkomst van AI extreem veel energie. Maar Microsoft, Amazon, Google en Meta zijn niet verplicht om hun verbruik openbaar te maken. Een groep Europarlementariërs wil een eind maken aan deze uitzondering, omdat die in strijd is met transparantie- en milieuwetgeving.
Investigate Europe Onderzoek
Een groep Europarlementariërs heeft de Europese Commissie in een brief opgeroepen om de geheimhoudingsclausule voor energiegebruik van datacenters te schrappen. De brief volgt op een recent onderzoek van Investigate Europe, een mediapartner van Follow the Money.
Daaruit bleek dat Microsoft, Amazon, Google en Meta de Europese rapportageplicht over hun milieu-impact flink hebben afgezwakt. Sinds 2023 moeten eigenaren van datacenters onder meer hun water- en elektraverbruik aanleveren bij de Europese Commissie. Maar de techbedrijven hebben weten te voorkomen dat ook burgers, wetenschappers of journalisten die gegevens met een informatieverzoek zouden kunnen opvragen.
Explosieve Groei van Energieverbruik
De Europese Commissie wil tegen Follow The Money en Investigate Europe niet reageren op de brief of de eisen van de Europarlementariërs. De Commissie is van plan de Europese datacentercapaciteit in de komende zeven jaar te verdrievoudigen.
CBS Cijfers 2021-2024
Elektriciteitsverbruik datacenters:
+37% stijging
Aandeel in 2024
Van alle elektriciteit in Nederland:
4,6%
Vergelijking: In 2024 verbruikten datacenters al 4,6 procent van alle elektriciteit, evenveel als het verbruik van bijna twee miljoen woningen.
CO2 Uitstoot: Middenmeer Case
De hyperscale van Microsoft in het Noord-Hollandse Middenmeer stootte in 2023 nog 171 ton CO2 uit; in 2024 was dat 414 ton. Een toename van 142% in één jaar.
Cijfers Middenmeer
- • 2023: 171 ton CO2
- • 2024: 414 ton CO2
- • Groei: +142%
45 Hyperscales in Nederland
Volgens het CBS zijn er momenteel al 45 'hyperscales' (extra grote datacenters) in Nederland. Het kabinet voerde in 2022 een verbod in op nieuwe hyperscales. Maar dit verbod wordt op verschillende manieren omzeild.
Microsoft Omzeiling
Microsoft wist het verbod te omzeilen door een nieuwe datacenter op papier in drieën te knippen, ontdekte NRC. Door dit juridische kunstgreep vallen de afzonderlijke delen niet onder de definitie van een hyperscaler.
Pre-2022 Vergunningen
Onlangs bleek dat er toch nog zeven mega-datacenters gebouwd mogen worden, omdat de vergunning al verstrekt is voor het verbod van 2022. Een van die hyperscales komt in Lelystad.
Lelystad Datacenter
De hyperscale in Lelystad gaat meer stroom verbruiken dan de hele stad. De gemeenteraad was onjuist geïnformeerd over het werkelijke energieverbruik.
Verantwoordelijke Ambtsdragers
Wie zijn de verantwoordelijken voor het datacenterbeleid en de toestemming voor deze enorme energieconsumptie?
Rijksoverheid
Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) - Verantwoordelijk voor het ontwerpbesluit in 2022 dat de vestiging van hyperscale datacenters beperkte. Het besluit stelde dat gemeenten geen nieuwe hyperscales mogen toelaten in bestemmingsplannen, met uitzonderingen voor specifieke gebieden.
Provincie Noord-Holland
Gedeputeerde Jeroen Olthof (PvdA) - Verantwoordelijk voor de gedoogbeschikking voor de bouw van het Microsoft datacenter in Middenmeer. Na een uitspraak van de Raad van State in november verviel de vrijstelling voor de stikstofnormen, waarna de verantwoordelijkheid bij de provincie kwam te liggen.
Gemeente Lelystad
Wethouder Timon Hopman (VVD) - Huidige wethouder betrokken bij datacenterontwikkelingen. Wethouder Jack Schoone (Leefbaar Lelystad, voormalig) - Gaf toe dat hij vijf jaar geleden niet in de gaten had dat het energieverbruik van het datacenter hoog zou liggen. De gemeenteraad was onjuist geïnformeerd over het werkelijke verbruik.
Europese Commissie
Eurocommissaris Jessika Roswall (Milieu) - Ontvangt brief van 35 Europarlementariërs om de geheimhoudingsclausule te schrappen. De Commissie wil niet reageren op de brief of de eisen. Plan is om Europese datacentercapaciteit in 7 jaar te verdrievoudigen.
Wie Profiteert?
De bouw van datacenters gaat gepaard met enorme investeringen. Wie profiteert hiervan?
Equinix (Lelystad)
Investeert 1,5 miljard euro in het datacenter in Lelystad. Het bedrijf gaat zo'n 150 megawatt stroom per jaar gebruiken. Het datacenter zal data voor zo'n honderd bedrijven opslaan.
Google (Groningen)
Investeert 600 miljoen euro in een nieuw datacenter in Winschoten (gemeente Oldambt). Sinds 2014 heeft Google 3,8 miljard euro geïnvesteerd in datacenters in Noord-Nederland. Het nieuwe datacenter levert 125 directe banen op.
Microsoft (Middenmeer)
Bouwt aan toekomstbestendige datacentercampus in Middenmeer. Het bedrijf heeft als doel om in 2030 koolstofnegatief te zijn, ondanks de enorme stijging in CO2-uitstoot van 171 naar 414 ton in één jaar.
Gemeenten en Provincies
Verkopen grond, verlenen vergunningen, en ontvangen belastinginkomsten. Uitzonderingsgebieden zoals Agriport A7 en B1 in Noord-Holland profiteren van de komst van hyperscales.
Het Transparantielek
Sinds 2023 moeten eigenaren van datacenters hun water- en elektraverbruik aanleveren bij de Europese Commissie. Maar Microsoft, Amazon, Google en Meta hebben weten te voorkomen dat burgers, wetenschappers of journalisten deze gegevens kunnen opvragen.
Europarlementariërs: 'Uiterst zorgwekkend'
In een brief aan Eurocommissaris Roswall zeiden 35 Europarlementariërs het 'uiterst zorgwekkend' te vinden dat 'essentiële informatie over de milieueffecten van datacenters voor het publiek wordt achtergehouden.' De ondertekenaars komen uit twaalf verschillende landen en behoren tot de sociaaldemocratische S&D, de Greens en de Left.
Alexandra Geese (Duits Europarlementariër, Groenen): 'Wat verbergt big tech? In een democratie is het verkeerd om burgers en lokale overheden te beletten om weloverwogen beslissingen te nemen over datacenters.' De Nederlandse leden van deze fracties ontbreken op de lijst met ondertekenaars, hoewel ze wel achter de inhoud staan.
Verborgen of Express Misgecalculeerd?
De vraag is of de gebrekkige transparatie een ongelukkige samenloop van omstandigheden is, of een bewuste strategie van big tech om maatschappelijke ophef te voorkomen.
Actieve Lobby
Techbedrijven hebben actief gelobbyd om de rapportageplicht te beperken tot de Europese Commissie, zonder openbare toegang.
Onjuiste Informatie
Gemeenten zoals Lelystad werden onjuist geïnformeerd over het werkelijke energieverbruik van datacenters.
Juridische Omzeiling
Microsoft knipte een datacenter op papier in drieën om onder het hyperscale-verbod uit te komen.
EU Doofheid
Europese Commissie weigert te reageren op de brief van Europarlementariërs en wil de geheimhouding behouden.
Conclusie: De combinatie van actieve lobby, juridische omzeilingen, onjuiste informatie aan lokale overheden, en EU-weigering om transparantie te herstellen, suggereert een patroon van bewuste strategie om maatschappelijke controle te minimaliseren.
Laatste Ontwikkelingen 2026
🔒 Google & Microsoft Houden Energieverbruik Geheim
De NRC onthulde op 1 januari 2026 dat Amerikaanse hyperscale-datacenters hun energieverbruik geheim houden voor de Nederlandse overheid. Ondanks Europese rapportageplichten publiceren Microsoft, Google en andere techreuzen geen specifieke cijfers over hun Nederlandse energieconsumptie.
Het Rijk antwoordde in april 2026 op Kamervragen van Kamerleden Jimmy Dijk (SP) en anderen. De conclusie: de overheid kan de cijfers niet afdwingen omdat bedrijven beroep doen op bedrijfsgeheim. 35 Europarlementariërs waarschuwden eerder dat dit "uiterst zorgwekkend" is.
⚡ AI-Drive: 37% Stijging Elektriciteitsverbruik
Door de explosieve groei van AI en cloud-diensten is het elektriciteitsverbruik van datacenters in Nederland met 37% gestegen. Nederland telt inmiddels 45 hyperscale-datacenters. De Europese Commissie wil de datacentercapaciteit verdrievoudigen, maar houdt vast aan de geheimhoudingsclausule.
📊 Feitencheck: Stand van Zaken 2026
✅ WAAR
- • Google/Microsoft verzwijgen energiegebruik
- • Kamervragen beantwoord (april 2026)
- • 37% stijging elektriciteitsverbruik
- • 35 Europarlementariërs eisen transparantie
❌ ONWAAR / SPECULATIE
- • Niet illegaal, maar in strijd met transparantie
- • Geen direct bewijs van "bewuste omzeiling"
- • EC wil capaciteit verdrievoudigen
Conclusie
De datacentercrisis is niet alleen een energievraagstuk, maar ook een transparantievraagstuk. Terwijl big tech miljarden investeert en enorme hoeveelheden energie verbruikt, ontsnappen ze aan publieke verantwoording door een geheimhoudingsclausule die in strijd is met transparantie- en milieuwetgeving.
De verantwoordelijken zijn te vinden op alle niveaus: van minister De Jonge die het hyperscale-verbod invoerde maar uitzonderingen toestond, tot gedeputeerde Olthof die gedoogbeschikkingen verleende, tot wethouders die onjuist werden geïnformeerd over energieconsumptie. Tegelijk profiteren gemeenten en provincies van de investeringen en belastinginkomsten.
De Europese Commissie wil de datacentercapaciteit verdrievoudigen zonder transparantie te herstellen. Dit terwijl 35 Europarlementariërs waarschuwen dat het achterhouden van essentiële milieu-informatie 'uiterst zorgwekkend' is.
Disclaimer: Dit dossier is gebaseerd op openbare bronnen waaronder Follow the Money, Investigate Europe, CBS, NRC, en andere media. Het doel is om een zo compleet mogelijk overzicht te geven van de datacentercrisis, de verantwoordelijken, en de gebrekkige transparantie. Neem je eigen conclusies.