In Polen is er vrijdagavond een fysieke confrontatie tussen president Karol Nawrocki en rechters van het Grondwettelijk Hof ontstaan, waardoor de spanning over de rechtsstaat verder toeneemt.
In Polen is er vrijdagavond een fysieke confrontatie tussen president Karol Nawrocki en rechters van het Grondwettelijk Hof ontstaan, waardoor de spanning over de rechtsstaat verder toeneemt. Op video’s is te zien hoe Nawrocki zich rond één uur ’s nachts met trekken en duwen langs de deur van het Grondwettelijk Hof werkte. Eenmaal binnen, beet hij de rechters toe: ‘Jullie zijn geen rechters van het Grondwettelijk Hof!’
Wat verandert er?
De kern van het conflict draait om de recente benoemingen van rechters voor de 15-koppige rechtbank, die onder meer wetgeving aan de Grondwet toetst. Dit jaar benoemde het Poolse Lagerhuis, waarin de regeringspartijen een meerderheid hebben, acht nieuwe rechters voor het Grondwettelijk Hof. Maar president Nawrocki weigerde vijf van hen in te zweren. Ze legden alsnog hun eed af, zonder dat hij erbij was.
Wat betekent dit voor de rechtsstaat?
Volgens Nawrocki en de oppositie zijn de rechters die hun eed aflegden zonder zijn aanwezigheid geen echte rechters. De regering van Donald Tusk streeft echter naar het herstellen van de onafhankelijkheid van het Hof. De situatie is volgens rechtsstaatsonderzoeker Jakub Jaraczewski van de ngo Democracy Reporting International nu puur politiek geworden. ‘Het is niet gelukt om de onafhankelijkheid van het Hof te herstellen met juridische middelen, dus heeft Tusk besloten de handschoenen uit te doen.’
‘Het herstellen van de rechtsstaat is onze plicht,’ schreef premier Tusk op sociale media. ‘Na jaren van wetteloosheid onder PiS is dit een moeilijk, soms pijnlijk proces dat doortastend optreden vereist. Er is geen andere weg.’
De crisis binnen het Grondwettelijk Hof gaat meer dan tien jaar terug. Nadat de nationalistische PiS-partij in 2015 aan de macht kwam, nam de partij het Hof over. In 2025 constateerde het Europese Hof van Justitie dat het Poolse constitutionele hof geen onafhankelijke rechtbank meer is. Zaken van burgers blijven onbehandeld op de plank liggen, terwijl uitspraken in het belang van PiS per direct worden geleverd.
In 2023 verloor Kaczynski de macht. De nieuwe regering, onder leiding van premier Donald Tusk, streeft naar het herstellen van de rechtsstaat. In het geval van het constitutionele hof besloot Tusk af te wachten. De ambtstermijn van constitutionele rechters duurt negen jaar. Dit jaar kwam een meerderheid van de vijftien zetels in het hof vrij en wees het parlement nieuwe rechters aan.
Veelgestelde vragen
Waarom weigert president Nawrocki de nieuwe rechters te erkennen?
President Nawrocki weigert de nieuwe rechters te erkennen omdat hij hun eed niet afneemt, ondanks dat de grondwet hem daartoe verplicht.
Wat is de rol van het Grondwettelijk Hof in Polen?
Het Grondwettelijk Hof toetst wetgeving aan de Grondwet en speelt een centrale rol in het herstellen van de rechtsstaat in Polen.
Wat zegt premier Tusk over de situatie?
Premier Tusk zegt dat het herstellen van de rechtsstaat zijn plicht is en dat het proces moeilijk, soms pijnlijk is, maar dat er geen andere weg is.
