Steeds meer Nederlanders zoeken hun toevlucht tot de buurlanden om sigaretten te kopen, wat leidt tot een explosieve groei van grensoverschrijdend rookgedrag en een toename van illegale handel. De prijsverschillen tussen Nederland en omliggende landen, in combinatie met de opkomst van ‘boodschappenbussen’ en de inzet van geavanceerde detectiemethoden op Schiphol, compliceren de situatie verder.
Een toenemend aantal Nederlanders reist naar buurlanden zoals Duitsland en Luxemburg om sigaretten te kopen, aangetrokken door de lagere prijzen. Volgens het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) kwam in 2024 maar liefst 60% van alle tabaksproducten die door Nederlanders wordt gerookt, uit het buitenland. Dit is een significante stijging ten opzichte van 2023, toen dit percentage nog op 38% lag. De douane heeft de opsporing van sigarettensmokkelaars opgevoerd, maar de trend is duidelijk: de vraag naar goedkopere sigaretten drijft Nederlanders over de grens.
De manier waarop Nederlanders hun sigaretten bemachtigen, is divers. Sommigen rijden zelf naar Duitsland of Luxemburg, waar een pakje sigaretten respectievelijk €8 en €6 kost. Anderen maken gebruik van speciale ‘boodschappenbussen’ die retourtjes naar populaire bestemmingen zoals Wempelhardt in Luxemburg aanbieden voor ongeveer €48, inclusief rookpauzes. Een andere optie is om een slof sigaretten mee te nemen vanuit landen als Griekenland, waar de prijzen nog lager zijn, binnen de limiet van vier sloffen per persoon.
De toename van grensoverschrijdend rookgedrag is niet alleen een kwestie van individuele consumenten. Janwillem Burgering van NSO Retail, de belangenbehartiger van tabakswinkeliers, stelt dat sommige Nederlanders een lucratief handeltje hebben ontwikkeld met de import en verkoop van gesmokkelde sigaretten. Hij spreekt van lijsten die rondgaan op voetbalclubs, wat suggereert dat er een georganiseerde handel in illegale sigaretten actief is.
De hogere tabaksprijzen in Nederland zijn een direct gevolg van de successievelijke verhogingen van accijnzen door de Nederlandse overheid. Deze verhogingen zijn bedoeld om roken te ontmoedigen en de volksgezondheid te bevorderen, maar hebben onbedoeld een stimulans gecreëerd voor grensoverschrijdend gedrag en illegale handel. De prijsverschillen met buurlanden, zoals Duitsland en Luxemburg, zijn aanzienlijk en maken het voor veel rokers aantrekkelijk om de grens over te steken.
De ‘boodschappenbussen’ zijn een relatief recente ontwikkeling, die profiteren van de vraag naar goedkopere tabak. Deze bussen bieden een gemakkelijke en relatief goedkope manier voor groepen mensen om samen sigaretten in te slaan en terug te brengen naar Nederland. De populariteit van deze bussen illustreert de frustratie van rokers over de hoge prijzen in Nederland en hun bereidheid om creatieve oplossingen te zoeken.
Schiphol Airport speelt een cruciale rol in de strijd tegen sigarettensmokkel. De luchthaven heeft een speciaal algoritme ingezet om sigarettensloffen in bagage op te sporen, in een poging om de import van illegale sigaretten te beperken. Deze technologische inzet onderstreept de ernst van het probleem en de inspanningen van de autoriteiten om de illegale handel te bestrijden.
De situatie heeft geleid tot kritiek op het Nederlandse overheidsbeleid. Janwillem Burgering van NSO Retail suggereert dat de overheid “pas op de plaats” moet maken, wat impliceert dat de huidige aanpak niet effectief is en mogelijk moet worden heroverwogen. De groeiende illegale handel ondermijnt niet alleen de inkomsten van legale tabakswinkeliers, maar draagt ook bij aan criminaliteit en gezondheidsrisicos.
De toename van grensoverschrijdend rookgedrag en illegale handel heeft gevolgen voor de volksgezondheid. Hoewel de hogere prijzen in Nederland bedoeld zijn om roken te ontmoedigen, kan de beschikbaarheid van goedkopere sigaretten in buurlanden de effectiviteit van deze maatregelen verminderen. Bovendien kan de illegale handel leiden tot de verkoop van vervalste of onveilige sigaretten, wat de gezondheid van consumenten in gevaar brengt.
De Nederlandse douane heeft haar inspanningen om sigarettensmokkel te bestrijden opgevoerd, maar de complexiteit van de situatie maakt het moeilijk om de illegale handel volledig te stoppen. De inzet van geavanceerde detectiemethoden op Schiphol is een stap in de goede richting, maar er is behoefte aan een bredere aanpak die zowel de vraag als het aanbod van illegale sigaretten aanpakt.
