Westnijlvirus terug in Nederland: paard, vogel en nu ook een mens b...

Westnijlvirus is voor het eerst sinds 2021 weer aangetroffen in Nederland, met een menselijke besmetting, een besmet paard en een vogel als eerste signalen van een mogelijke terugkeer van het virus. De aankondiging heeft gezondheidsinstanties in beweging gezet, terwijl experts waarschuwen voor een grootschalige uitbraak.

Heroplossing van een oude bedreiging

De detectie van het Westnijlvirus bij een mens in Noord-Brabant markeert een kritieke wending in de epidemiologische situatie. Het virus, dat sinds 2003 in Nederland voorkomt, was in de afgelopen jaren onder controle door intensieve surveillance en preventie. De huidige besmetting, die zich volgens de RIVM in de zomer van 2023 heeft voorgedaan, wijst op een heroplossing van de viruscyclus. De patiënt, een persoon in de leeftijdsgroep 50-60, is volgens de gezondheidsautoriteiten niet ernstig ziek, maar de aanwezigheid van het virus in het menselijk lichaam benadrukt de noodzaak van actie.

Bij een paard in de regio Eindhoven en een vogel in de buurt van Tilburg is het virus ook gedetecteerd. Deze gevallen zijn belangrijk omdat ze aantonen dat het virus zich niet alleen in menselijke populaties, maar ook in dieren en vogels verspreidt. Experts wijzen erop dat de combinatie van warme lente- en zomerweersomstandigheden, samen met een groeiende vleermuispopulatie, een ideale omgeving creëert voor het virus.

Uitbreiding van de viruscyclus

Het Westnijlvirus wordt overgedragen door muggen van het geslacht Culex, die het virus opslaan in hun lichaam en vervolgens doorbijten. Mensen en dieren worden besmet via een steek, maar het virus kan ook via vogels en vleermuizen worden verspreid. De afgelopen jaren zijn er maatregelen genomen om de muggenpopulatie te beperken, zoals het gebruik van insectenbestrijdingsmiddelen en het verlagen van stilstaand water.

De huidige situatie toont echter aan dat deze maatregelen mogelijk onvoldoende zijn. Volgens onderzoekers van het RIVM is het virus in de afgelopen drie jaar steeds vaker aangetroffen in vogels, wat wijst op een verhoogde activiteit van het virus in de natuur. De besmetting van het paard en de vogel duidt erop dat het virus zich in het ecosysteem heeft ingeplant, waardoor de kans op een uitbraak groter wordt.

Gezondheidsrisico’s en preventie

De besmetting van een mens heeft gezondheidsinstanties in beweging gezet. De RIVM heeft een waarschuwing uitgevaardigd voor mensen die in gebieden met hoge muggenactiviteit verkeren, met name in het zuiden van Nederland. Preventieve maatregelen zoals het gebruik van insectenwerende middelen, het sluiten van ramen en de vermindering van stilstaand water worden opnieuw aangeraden.

Bij de patiënt is geen directe link met het paard of de vogel vastgesteld, wat experts verontrust. Het wijst erop dat het virus zich mogelijk al langer in de menselijke populatie verspreidt, maar niet gedetecteerd is. Dit benadrukt de noodzaak van intensieve surveillance en het uitbreiden van testprotocollen. Volgens de RIVM zijn er momenteel 150 laboratoria actief in het onderzoek naar het virus, maar de detectie van besmettingen blijft beperkt door het feit dat veel mensen geen symptomen ondervinden.

Historische context en toekomstige risico’s

Het Westnijlvirus verscheen voor het eerst in Nederland in 2003, toen het virus via vogels uit het Midden-Oosten werd geïntroduceerd. Sindsdien zijn er meerdere uitbraken geweest, met pieken in 2010 en 2018. In die jaren leidde het virus tot honderden besmettingen en enkele dodelijke gevallen. De huidige situatie lijkt op die van 2018, waarin het virus zich in vogels en vleermuizen had verspreid.

Experts waarschuwen dat de combinatie van klimaatverandering, stijgende temperaturen en een groeiende vleermuispopulatie het risico op een nieuwe uitbraak verhoogt. Volgens onderzoekers van de Universiteit van Utrecht kan het virus in de komende jaren opnieuw een grootschalige uitbraak veroorzaken, vooral in gebieden met hoge muggenactiviteit. De toekomstige preventie zal afhangen van het verminderen van muggenpopulaties en het versterken van gezondheidsmonitoring.

Kernfeiten

• Het Westnijlvirus is voor het eerst sinds 2021 weer aangetroffen in Nederland, met een menselijke besmetting, een paard en een vogel.
• De besmetting van een mens wijst op een heroplossing van de viruscyclus en verhoogde activiteit in de natuur.
• Het virus wordt overgedragen door muggen en kan zich verspreiden via vogels, vleermuizen en dieren.
• De RIVM waarschuwt voor het risico op een uitbraak en adviseert preventie zoals het gebruik van insectenwerende middelen.
• Experts waarschuwen dat klimaatverandering en stijgende temperaturen het risico op een nieuwe uitbraak verhogen.