FORTUYN CENSUREERD

NPO-omroepen mogen van D66-minister Rianne Letschert oude tv-fragmenten met Pim Fortuyn blijven tegenhouden voor hergebruik. Dat blijkt uit antwoorden op Kamervragen van JA21-Kamerlid Annabel Nanninga.

Aanleiding was ophef rond een bekend fragment uit 2001 waarin Marcel van Dam Fortuyn een “buitengewoon minderwaardig mens” noemt. Het fragment kwam opnieuw in het nieuws nadat Nieuws van de Dag meldde dat het bij Beeld & Geluid als geblokkeerd stond.

Presentator Thomas van Groningenliep met zijn redactie tegen blokkades aan toen zij historisch archiefbeeld van Fortuyn wilden uitzenden. De minister zegt dat er geen sprake is van censuur — maar de omroepen mogen wel zelf beslissen of ze een licentie geven.

In het fragment uit 2001 gaat Marcel van Dam hard in de aanval op Pim Fortuyn. Hij noemt hem onder meer:

• “Een ophitser”
• “Een populist”
• “Een buitengewoon minderwaardig mens”

Fortuyn blijft in het debat opvallend rustig— juist daarom kreeg het fragment de afgelopen jaren nieuwe betekenis. Voor critici laat het zien hoe hard Fortuyn destijds door media en politieke tegenstanders werd behandeld.

Het fragment is inmiddels beschikbaar via Nieuws van de Dag, maar pas na behoorlijk wat druk op BNNVARA.

Volgens de minister geeft BNNVARA aan dat het fragment na de moord op Fortuyn in 2002werd geblokkeerd. De reden was dat het “een onbedoelde context en lading kreeg”. Daardoor kwamen volgens BNNVARA “de belangen en de veiligheid van de directbetrokkenen in het geding”.

De blokkade bleef jarenlang staan. Pas na persvragenen publieke druk besloot BNNVARA de blokkade te “heroverwegen”, omdat “de context is veranderd”.

Opvallend is dat BNNVARA inmiddels alsnog opnieuw naar de blokkade heeft gekeken. Dat gebeurde na persvragen over het fragment. Volgens de minister ziet de omroep nu aanleiding om de blokkade te heroverwegen, omdat de context is veranderd.

Thomas van Groningenschreef op X dat Nieuws van de Dag na “behoorlijk wat druk” alsnog toestemming kreeg van BNNVARA om een eerder geblokkeerd fragment met Marcel van Dam uit te zenden.

Nanninga vroeg of personen die in oude tv-fragmenten voorkomen een soort veto kunnen uitspreken over uitzending. Volgens Letschert is dat niet het geval:

Individuele personen kunnen volgens haar niet zelf in het systeem van Beeld & Geluid aanpassen dat materiaal wordt geblokkeerd. Wel kunnen rechthebbenden beperkingen laten opnemen. Bij omroepmateriaal is dat meestal de omroep zelf. Die beslist of er een licentie wordt verstrekt voor hergebruik.

Daarbij kunnen volgens de minister verschillende redenen meespelen: auteursrecht, naburige rechten, privacy of veiligheidsrisico’s voor geportretteerden. Ook de context waarin een fragment opnieuw wordt gebruikt, kan worden meegewogen.

Volgens Beeld & Geluid zorgt de term “geblokkeerd” voor verwarring. Het betekent niet automatisch dat materiaal is verwijderd of totaal ontoegankelijk is. Het betekent volgens de minister vooral dat er een extra toets plaatsvindt voordat een licentie wordt verstrekt.

Het Fortuyn-fragment stamt uit de tijd waarin hergebruik nog via fysieke bandenging. Op zulke banden kon een sticker staan met “blocked” of “geblokkeerd”. Dat was bedoeld als waarschuwing dat het materiaal gevoelig lag en extra bekeken moest worden voordat het opnieuw werd gebruikt.

Bij de digitalisering is die term overgenomen. Beeld & Geluid zegt dat de term verwarrend kan zijn en neemt dit mee in de verdere ontwikkeling van het archiefsysteem.

De minister benadrukt dat publieke omroepen materiaal “zoveel mogelijk” beschikbaar willen stellen. Zeker als het om journalistiek materiaal gaat, noemt zij dat een belangrijk uitgangspunt.

Maar zij wil niet afdwingendat omroepen alle historische fragmenten vrijgeven. Volgens haar kunnen er “gronden” zijn om geen licentie te verstrekken. De omroep maakt dan een afweging tussen het belang van hergebruik en andere belangen.

Nanninga vroeg ook hoeveel fragmenten bij Beeld & Geluid zijn geblokkeerd, afgeschermd of beperkt in hergebruik. Daar kan de minister geen volledig overzicht van geven. Beeld & Geluid registreert namelijk niet of fragmenten een politieke of historische betekenis hebben.

Volgens Beeld & Geluid is het aantal daadwerkelijk geblokkeerde fragmenten “laag”. Maar om precies te bepalen hoeveel politiek relevante fragmenten beperkt zijn, zou uitgebreider onderzoek nodig zijn. Dat onderzoek is niet gepland.

• Rianne Letschert (D66): Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Beantwoordde Kamervragen. Laat omroepen vrij om fragmenten te blokkeren.
• Annabel Nanninga (JA21): Kamerlid. Stelde Kamervragen over blokkade Fortuyn-fragmenten. Kritisch op censuur via de achterdeur.
• Marcel van Dam: Voormalig PvdA-politicus en omroepbestuurder. Noemde Fortuyn “buitengewoon minderwaardig mens” in 2001.
• Pim Fortuyn: Politicus, vermoord in 2002. Zijn nalatenschap wordt nog steeds gecensureerd door omroepen.
• Thomas van Groningen: Presentator Nieuws van de Dag. Liep tegen blokkades aan bij Beeld & Geluid.
• BNNVARA: Omroep die het fragment blokkeerde na de moord op Fortuyn. Gaf pas na druk toestemming.
• Beeld & Geluid: Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Beheert archief. Term “geblokkeerd” zorgt voor verwarring.

Dit dossier past in een breder patroon van censuur en framering rond Pim Fortuyn en zijn nalatenschap:

• Rosenmöller & Klaver: Paul Rosenmöller demoniseerde Fortuyn met bloederige metaforen. Jesse Klaver noemde dat “heel inspirerend”. Geen van beiden betuigde spijt.
• Marcel van Dam: Noemde Fortuyn “buitengewoon minderwaardig mens”. Het fragment werd vervolgens jarenlang geblokkeerd door BNNVARA.
• NPO-omroepen: Mogen zelf beslissen of historisch materiaal wordt vrijgegeven. De minister dwingt niets af.
• Beeld & Geluid: Het publieke archief is niet echt publiek. “Geblokkeerd” betekent dat een omroep een licentie kan weigeren.
• D66: De partij die zich profileert als “progressief en vrijzinnig” laat censuur van historisch materiaal toe. De minister ziet geen probleem.

Bron: Tweede Kamer, NieuwRechts.nl, Nieuws van de Dag, Beeld & Geluid — juni 2026

D66-minister Rianne Letschert laat toe dat NPO-omroepen historische fragmenten met Pim Fortuyn blijven blokkeren. Ze ontkent censuur, maar de praktijk is dat omroepen een de facto veto hebben via licentie-weigering.

Het omstreden Marcel van Dam-fragment — waarin Fortuyn een “buitengewoon minderwaardig mens” wordt genoemd — werd jarenlang door BNNVARA geblokkeerd. Pas na publieke druk en persvragen kwam het vrij.

JA21-Kamerlid Annabel Nanninga stelde terecht Kamervragen. De antwoorden bevestigen wat critici al vreesden: het publieke archief is niet echt publiek, en de minister ziet geen aanleiding om daar iets aan te veranderen. Censuur via de achterdeur blijft toegestaan.

• Tweede Kamer — Kamervragen 2026D31541 (Nanninga, JA21)
• NieuwRechts.nl — “D66-minister: NPO-omroepen mogen oude Fortuyn-fragmenten blijven censureren”
• Nieuws van de Dag — “BNNVARA onder vuur om Pim Fortuyn-fragment”
• Beeld & Geluid — Archiefsysteem en blokkade-status
• Thomas van Groningen op X — Toestemming na “behoorlijk wat druk”
• Feels Like Friday — Dossier Rosenmöller & Klaver: Van Pol Pot tot Fortuyn