DOSSIER #067
Zorgcrisis 2026
300.000 Mensen op de Wachtlijst
Personeelstekort van 135.000. Huisartsen die verdwijnen. GGZ die overloopt. Wachtlijsten van jaren voor een simpele heupoperatie. De Nederlandse zorg staat op instorten. Hoe kwam het zo ver?
De Cijfers
135K
Personeelstekort in de zorg
300K
Mensen op wachtlijst ziekenhuis
1.150
IC-bedden (minimum niet gehaald)
52%
Huisartsen overweegt stoppen
18 maanden
Gem. wachttijd GGZ
800
Huisartsenpraktijken zonder opvolger
€7,2M
Miljard zorguitgaven per jaar
5-8%
Verhoogde oversterfte (CBS)
Oorzaken van de Crisis
1. Chronisch personeelstekort
Er zijn 135.000 vacatures in de zorg onvervuld. Verpleegkundigen, verzorgenden en artsen. De vergrijzing van het zorgpersoneel maakt het erger: 40% van de verpleegkundigen is ouder dan 50 en gaat binnen 10 jaar met pensioen. Opleidingen kunnen de vraag niet bijbenen — en jongeren kiezen massaal voor andere sectoren met betere arbeidsvoorwaarden.
2. De corona-erfzonde: uitgestelde zorg
Tijdens de pandemie werd reguliere zorg uitgesteld om capaciteit vrij te maken voor corona-patiënten. De parlementaire enquête onthulde dat Ernst Kuipers werd geconfronteerd met "lange wachtlijsten na de crisis." Hoeveel niet-corona-zorg werd uitgesteld met fatale gevolgen? Bianca Buurman zei het al: "We hadden de verpleegkundigen niet voor driemaal zoveel IC-bedden." De uitgestelde zorg heeft een achterstand van 3-5 jaar gecreëerd die nooit is ingelopen.
3. Huisartsen verdwijnen
800 huisartsenpraktijken hebben geen opvolger. 52% van de huisartsen overweegt te stoppen. De werkdruk is onhoudbaar: een gemiddelde huisarts ziet 40-50 patiënten per dag, doet administratie 's avonds en heeft 24/7 bereikbaarheid. Praktijken fuseren of sluiten, waardoor patiënten massaal naar de spoedeisende hulp gaan — die daardoor ook overlopen.
4. GGZ: het stiefkind van de zorg
De geestelijke gezondheidszorg is het meest onderbetaalde en overbelaste deel van de zorg. Wachttijden van 18 maanden zijn geen uitzondering. Jongeren met ernstige psychische klachten worden op wachtlijsten gezet met soms fatale gevolg. De coronacrisis heeft de mentale gezondheid van vooral jongeren zwaar getroffen — de GGZ was niet voorbereid op de golf.
5. Marktwerking in de zorg faalt
Sinds de introductie van het gereguleerde marktstelsel (2006) zijn kosten geëxplodeerd en kwaliteit gedaald. Zorgverzekeraars fungeren als financiële tussenpersoon in plaats van zorgregisseur. Administratielast is toegenomen naar 30-40% van het werk van zorgverleners. Het systeem beloont volume, niet kwaliteit.
Wat Onthulde de Corona-Enquête?
De parlementaire enquête corona bracht de zorgcrisis in een nieuw daglicht. Enkele sleutelonhullingen:
- Diederik Gommers (NVIC): "1.150 IC-bedden als verplicht minimum is een onmogelijke taak." Voor 250 extra IC-bedden zijn 1.000 gespecialiseerde verpleegkundigen nodig — die er niet zijn.
- Bianca Buurman: "We hadden de verpleegkundigen niet voor driemaal zoveel IC-bedden." Het perspectief van verpleegkundigen was onderbelicht in kabinetsbeslissingen.
- Marina Eckenhausen (IGJ): Het bezoekverbod in verpleeghuizen "overviel" de inspectie. Tienduizend doden, velen eenzaam. De Jonge werd gewaarschuwd over te smalle focus.
- Ernst Kuipers: Verantwoordelijk voor afbouw crisis, maar geconfronteerd met lange wachtlijsten na de crisis. Hoeveel uitgestelde zorg had fatale gevolgen?
- CBS: Nog steeds verhoogde oversterfte van 5-8% boven verwachting in 2024-2025. Onderzoek loopt.
De enquête toonde aan dat de zorgcapaciteit structureel te klein is. Nederland heeft minder IC-bedden per hoofd van de bevolking dan België of Duitsland. "We zeilen scherp aan de wind en letten op de kosten," aldus Gommers.
Wachtlijsten per Sector
| Sector | Gem. wachttijd | Wachtenden | Trend |
|---|---|---|---|
| GGZ (volwassenen) | 18 maanden | ~90.000 | ↑ Stijgend |
| GGZ (jeugd) | 14 maanden | ~60.000 | ↑ Stijgend |
| Orthopedie (heup/knie) | 9 maanden | ~45.000 | → Stabiel |
| Kankerbehandeling | 3 weken | n.v.t. | → Stabiel |
| Huisarts (nieuwe patiënt) | 6-12 maanden | ~200.000 | ↑ Stijgend |
| Thuiszorg | 4-8 maanden | ~35.000 | ↑ Stijgend |
Bron: Nivel, Vektis, CBS, Nederlandse Zorgautoriteit — 2025/2026. Indicatieve cijfers.
Wat Moet Er Gebeuren?
- Arbeidsvoorwaarden verbeteren — Minder administratie, kleinere teams, betere beloning, stop met flexcontracten. Verpleegkundigen vertrekken niet vanwege het salaris, maar vanwege de werkdruk.
- IC-capaciteit structureel uitbreiden — Niet 1.150 bedden, maar 1.500 met getraind personeel. Flexibele inzet in vredestijd op andere afdelingen.
- GGZ serieus financieren — De GGZ ontvangt 8% van het zorgbudget maar behandelt 25% van de zorgvraag. Dit moet worden rechtgezet.
- Huisartsen ontlasten — Praktijkondersteuners, e-health, minder administratie. Huisartsen moeten dokteren, niet formuleren invullen.
- Af van marktwerking — Het experiment van gereguleerde marktwerking in de zorg heeft gefaald. Terug naar publieke sturing met kwaliteit als doel, niet volume.
- Opleidingen schalen op — Meer studieplaatsen geneeskunde en verpleegkunde. Versnelde trajecten voor zij-instroom. Internationale werving met integratie.
- Uitgestelde zorg inlopen — Extra capaciteit en middelen om de achterstand van 3-5 jaar op te ruimen. Dit vereist een nationaal plan, geen gedogen.
Bronnen
- CBS — Oversterfte en zorgdata 2020-2025
- Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) — Marktscan ziekenhuiszorg 2025
- Nivel — Huisartsenregistratie en personeelsdata
- Parlementaire enquêtecommissie Corona — Verhoren Gommers, Buurman, Eckenhausen, Kuipers
- Capaciteitsorgaan — Aantallen medisch specialisten en tekorten
- Trimbos-instituut — GGZ wachtlijsten en capaciteit
- Algemene Rekenkamer — Zorguitgaven en doelmatigheid