Bijzonder: hagedis bestuift bloem

## Hagedissen bestuiven bloem in Zuid-Afrika, terwijl honingbijen wilde bestuivers verdringen In een verrassende ontdekking hebben biologen in Zuid-Afrika vastgesteld dat de bloem *Guthriea capensis* wordt bestoven door hagedissen, een fenomeen dat tot nu toe voornamelijk werd geobserveerd op eilanden. Tegelijkertijd toont recent onderzoek op Tenerife aan dat de introductie van honingbijen een negatief effect heeft op de biodiversiteit, met name op de populaties van wilde bijen en de interacties tussen planten en insecten. Deze twee afzonderlijke studies belichten de complexe en soms onverwachte dynamiek in ecosystemen en de impact van zowel natuurlijke als menselijke invloeden op bestuiving. De *Guthriea capensis*, lokaal bekend als de ‘verborgen bloem’, groeit op grote hoogte in de Drakensbergen in het oosten van Zuid-Afrika. De bloemen zijn opvallend geurig, maar onopvallend van kleur, groen en verborgen onder de bladeren. Dit leidde onderzoekers aanvankelijk te denken dat de bestuiving plaatsvond in de schemering of ’s nachts, ondanks dat de bloemen oranje klieren hebben die suggereren dat ze bedoeld zijn om overdag dieren met goed zicht aan te trekken. De Nederlandse bioloog Timo van der Niet, werkzaam bij de universiteit van KwaZulu-Natal, en zijn collega’s waren aanvankelijk geneigd te denken dat knaagdieren de bloemen bezochten, een relatief vaak voorkomend fenomeen in andere delen van Zuid-Afrika. Na het plaatsen van camera’s met bewegingssensoren, eerst alleen ’s nachts om energie te besparen, bleek dat de bloemen daadwerkelijk werden bestoven door onechte gordelstaarthagedissen (Pseudocordylus subviridis). De hagedissen, die zich voeden met de nectar en daarbij per ongeluk stuifmeel verspreiden, bleken de cruciale bestuivers van deze plantensoort te zijn. Deze ontdekking is opmerkelijk omdat hagedisbestuiving tot nu toe een zeldzaam fenomeen was, voornamelijk waargenomen op geïsoleerde eilanden. De Drakensbergen vormen een uniek ecosysteem met specifieke omstandigheden die mogelijk de evolutie van deze bijzondere vorm van bestuiving hebben bevorderd. De lage groeihoogte van de planten, minder dan 20 centimeter, maakte bestuiving door vogels onwaarschijnlijk, terwijl de relatief kleine hoeveelheden nectar die de bloemen produceren, minder aantrekkelijk zijn voor insecten. Terwijl de hagedisbestuiving een natuurlijk en verrassend fenomeen is, laat onderzoek op Tenerife zien hoe de introductie van honingbijen een negatieve impact kan hebben op de biodiversiteit. Spaanse biologen hebben een driejarig veldonderzoek uitgevoerd in een natuurgebied op de flanken van de vulkaan Teide. Ze observeerden een meetbaar negatief effect op de diversiteit van wilde bijen en planten na het plaatsen van honingbijenvolken. De onderzoekers analyseerden de soorten en aantallen bestuivende insecten voor en na de introductie van de honingbijen, en observeerden een afname in het aantal interacties tussen planten en insecten. De honingbijen, met hun efficiënte manier van nectar- en stuifmelverzameling, verdringen de wilde bijen, die vaak generalisten zijn en afhankelijk zijn van een breed scala aan plantensoorten. Dit leidt tot een vermindering van de biodiversiteit en kan zelfs de vruchtbaarheid van planten negatief beïnvloeden, met minder of onvruchtbare zaden als gevolg. Hoogleraar natuurlijk kapitaal aan de Universiteit Leiden, Koos Biesmeijer, benadrukt dat er al lange tijd zorgen bestonden over de impact van bijenvolken op wilde bestuivers. Het onderzoek op Tenerife levert overtuigend bewijs dat de concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen leidt tot een afname van de biodiversiteit en een verstoring van de natuurlijke bestuivingsprocessen. De studie laat zien dat de introductie van honingbijen, hoewel bedoeld om de bestuiving te bevorderen, onbedoelde en negatieve gevolgen kan hebben voor de lokale ecosystemen. De twee onderzoeken, hoewel afkomstig uit verschillende delen van de wereld en met verschillende focus, illustreren de fragiele balans in ecosystemen en de onvoorspelbaarheid van de natuur. De ontdekking van hagedisbestuiving in Zuid-Afrika toont aan dat er nog steeds veel onbekend is over de complexe relaties tussen planten en dieren. Tegelijkertijd benadrukt het onderzoek op Tenerife het belang van een zorgvuldige afweging van de impact van menselijke interventies, zoals de introductie van honingbijen, op de biodiversiteit en de natuurlijke bestuivingsprocessen. De bevindingen roepen vragen op over de rol van honingbijen in de landbouw en de noodzaak om de populaties van wilde bijen te beschermen en te herstellen. **Kernfeiten:** * Hagedissen bestuiven de *Guthriea capensis* in Zuid-Afrika, een zeldzaam fenomeen. * Honingbijen verdringen wilde bijen en verminderen de biodiversiteit op Tenerife. * De interacties tussen planten en insecten nemen af door de aanwezigheid van honingbijen. * De vruchtbaarheid van planten kan afnemen door de concurrentie met honingbijen. * De ontdekking van hagedisbestuiving toont de onvoorspelbaarheid van ecosystemen. * Honingbijen kunnen onbedoelde negatieve gevolgen hebben voor de biodiversiteit. * De Drakensbergen vormen een uniek ecosysteem voor hagedisbestuiving. * De *Guthriea capensis* is lokaal bekend als de ‘verborgen bloem’. * De Nederlandse bioloog Timo van der Niet was betrokken bij het onderzoek in Zuid-Afrika. * Koos Biesmeijer, hoogleraar natuurlijk kapitaal, is kritisch over de impact van honingbijen. **Achtergrond:** Bestuiving is een cruciaal proces voor de reproductie van veel plantensoorten en de productie van voedsel. Zowel wilde bijen als honingbijen spelen een belangrijke rol in dit proces, maar de toenemende druk op de biodiversiteit en de introductie van honingbijen in nieuwe gebieden hebben geleid tot verstoord bestuivingspatronen en een afname van de diversiteit van wilde bijen. De ontdekking van hagedisbestuiving en de negatieve impact van honingbijen onderstrepen de complexiteit van ecosystemen en de noodzaak van een holistische benadering van natuurbehoud. De gevolgen van verstoorde bestuiving kunnen verstrekkend zijn, met impact op de landbouw, de voedselzekerheid en de stabiliteit van ecosystemen. **Media perspectief:** NRC Handelsblad benadrukt in beide artikelen de verrassende en soms tegenstrijdige aspecten van bestuiving. Het ene artikel focust op de onverwachte rol van hagedissen, terwijl het andere artikel de aandacht vestigt op de negatieve gevolgen van honingbijen, die vaak worden geprezen om hun bestuivingsdiensten. Beide artikelen presenteren de informatie op een zakelijke en feitelijke manier, zonder emotie of persoonlijke meningen, en voorzien de lezer van de nodige context en achtergrondinformatie om de complexiteit van de onderwerpen te begrijpen.