Een groeiend aantal Nederlandse gemeenten, ruim een kwart van het totaal, verbiedt de komende jaarwisseling volledig vuurwerk, ook voor verenigingen, waarmee de traditionele jaarwisseling in Nederland ingrijpend verandert. Deze trend, die zich verspreidt over het hele land, wordt gedreven door zorgen over veiligheid, handhaving en de effectiviteit van eerdere regelingen.

Wat is er gebeurd?

In minstens 99 van de 342 Nederlandse gemeenten is het afsteken van vuurwerk de komende jaarwisseling verboden, een significant aantal dat nog verder zal toenemen. Dit verbod, gebaseerd op de Wet Veilige Jaarwisseling, biedt gemeenten de mogelijkheid om vuurwerk te reguleren, maar de meeste kiezen ervoor om een volledig verbod in te voeren, zelfs voor verenigingen en stichtingen die een ontheffing zouden kunnen aanvragen. De beslissing is het resultaat van een rondvraag onder gemeenten door het AD en zeven regionale kranten, waarbij ruim tweehonderd van de driehonderd gemeenten reageerden.

De trend is niet beperkt tot grote steden; ook kleinere gemeenten, vaak in regioverband, sluiten zich aan bij de vuurwerkverboden. Regio's in Limburg, Brabant en Zeeland lopen voorop in deze beweging, maar ook gemeenten in de regio Rotterdam-Rijnmond volgen het voorbeeld. In Limburg hebben 26 van de 31 gemeenten aangegeven geen ontheffingen te verstrekken, terwijl in Zeeland 11 van de 13 gemeenten hetzelfde standpunt innemen.

De Wet Veilige Jaarwisseling biedt de mogelijkheid voor verenigingen en stichtingen om een ontheffing aan te vragen om toch vuurwerk af te steken. Echter, de complexiteit van het beoordelen van deze aanvragen, het gebrek aan handhavingspersoneel en de angst dat ontheffingen het verbod ondermijnen, leiden ertoe dat de meeste gemeenten deze optie links laten liggen.

Achtergrond en context

De Wet Veilige Jaarwisseling werd ingevoerd om gemeenten meer mogelijkheden te geven om de jaarwisseling veiliger te maken. De wet stelt gemeenten in staat om vuurwerkverboden in te voeren en regels op te stellen voor het afsteken van legaal vuurwerk. Eerdere pogingen om de jaarwisseling veiliger te maken, zoals het beperken van verkoopuren en het verbieden van knalvuurwerk, bleken niet altijd effectief en werden vaak omzeild.

De toenemende bezorgdheid over de veiligheid tijdens de jaarwisseling, met name de risico's voor kinderen en de druk op de hulpdiensten, heeft de gemeenten ertoe aangezet om drastischer maatregelen te nemen. De jaarwisseling kenmerkt zich vaak door veel meldingen van letsel, branden en overlast, wat de noodzaak van strengere regels benadrukt. De coronapandemie, met de bijbehorende maatregelen en de afname van vuurwerk, heeft de discussie over de noodzaak van vuurwerk verder aangewakkerd.

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema heeft publiekelijk aangegeven dat het verstrekken van ontheffingen aan verenigingen het vuurwerkverbod zou ondermijnen. Haar argumentatie sluit aan bij de groeiende consensus onder gemeentebesturen dat een volledig verbod de meest effectieve manier is om de veiligheid te waarborgen en de overlast te beperken. De druk vanuit de samenleving, met name van bewoners en hulpverleners, speelt ook een rol in de besluitvorming.

Reacties en gevolgen

De beslissing van de gemeenten om vuurwerkverboden in te voeren, heeft geleid tot uiteenlopende reacties. Vuurwerkverenigingen en -handelaren uiten hun frustratie en vrezen voor de economische gevolgen. Zij argumenteren dat een volledig verbod de traditie van de jaarwisseling aantast en dat verenigingen een belangrijke rol spelen in de lokale gemeenschap.

Bewoners en hulpverleners zijn daarentegen over het algemeen positief over de maatregelen. Zij verwachten dat de vuurwerkverboden zullen leiden tot minder overlast, minder letsel en een veiligere jaarwisseling voor iedereen. De verwachting is dat de druk op de spoedkamers en de brandweer zal afnemen, waardoor hulpverleners zich kunnen concentreren op andere noodsituaties.

De handhaving van de vuurwerkverboden vormt een uitdaging. Gemeenten hebben te kampen met een tekort aan handhavingspersoneel, zoals politie en buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's). De verwachting is dat de handhaving vooral zal plaatsvinden door middel van preventie en gerichte controles, maar dat er ook boetes zullen worden uitgedeeld aan overtreders. De effectiviteit van de handhaving zal afhangen van de inzet van middelen en de samenwerking tussen verschillende instanties.