Een vastgelopen megaproject als de Zuidasdok kan mogelijk worden gered door de waardestijging van omliggende vastgoed te benutten, stelt hoogleraar Wijnand Veeneman. Zijn voorstel, dat een heroverweging van de financiering van infrastructuurprojecten vereist, komt voort uit de groeiende tekorten en de noodzaak om de Nederlandse infrastructuur te moderniseren.

Wat is er gebeurd?

Hoogleraar Wijnand Veeneman, verbonden aan de TU Delft, heeft een opmerkelijk voorstel gedaan om de financiële problemen rond het Zuidasdok op te lossen. Het megaproject, dat de infrastructuur rond de Zuidas in Amsterdam aanzienlijk moet verbeteren, kampt met een tekort van maar liefst 1,1 miljard euro. Veeneman stelt voor dat de waardestijging van vastgoed in de directe omgeving van de Zuidas, veroorzaakt door de verbeterde infrastructuur, wordt aangewend om dit tekort te compenseren.

Het idee is gebaseerd op het principe dat investeringen in infrastructuur vaak leiden tot een stijging van de waarde van omliggend vastgoed. Veeneman wijst op zijn eigen ervaring in Delft, waar de aanleg van een spoortunnel in 2015 resulteerde in een aanzienlijke waardestijging van woningen en bedrijven in een straal van een kilometer rondom de tunnel. Het Centraal Planbureau (CPB) schatte in 2019 dat de gebouwen in deze zone in anderhalf jaar tijd een extra waarde van 400 miljoen euro hadden opgebouwd.

Veeneman’s suggestie is een directe reactie op de groeiende tekorten in de infrastructuurfinanciering en de onhoudbaarheid van het huidige systeem, waarbij de overheid de volledige kosten voor infrastructuurprojecten draagt. Hij pleit voor een systeem waarbij de begunstigden van deze investeringen, zoals gebouweigenaren en projectontwikkelaars, een deel van de kosten dragen.

Achtergrond en context

De Zuidasdok is een ambitieus project dat de verkeersdoorstroming en de bereikbaarheid van de Zuidas, het belangrijkste zakendistrict van Amsterdam, aanzienlijk moet verbeteren. Het omvat de aanleg van een nieuwe ondergrondse snelweg, een uitbreiding van het spoornetwerk en de verbetering van de metroverbindingen. Echter, de stijgende bouwkosten en de economische onzekerheid hebben geleid tot een significant tekort in de financiering.

De huidige financieringsstructuur voor infrastructuurprojecten in Nederland is gebaseerd op het principe dat de overheid de primaire verantwoordelijkheid draagt voor de financiering. Dit model is in de loop der jaren steeds meer onder druk komen te staan, aangezien de kosten van infrastructuurprojecten stijgen en de beschikbare middelen beperkt zijn. De groeiende vraag naar infrastructuur, gecombineerd met de noodzaak om bestaande infrastructuur te onderhouden en te moderniseren, creëert een aanzienlijke financiële druk.

Veeneman’s voorstel is niet nieuw in de infrastructuurfinanciering. Vergelijkbare systemen, zoals "value capture," worden in andere landen al gebruikt om de kosten van infrastructuurprojecten te delen. Value capture houdt in dat de meerwaarde die ontstaat door overheidsinvesteringen, zoals de stijging van de vastgoedwaarde, wordt teruggegeven aan de overheid om de investering te financieren. Dit kan bijvoorbeeld door middel van belastingheffing op de waardestijging of door het aangaan van publiek-private partnerschappen.

De ervaringen in Delft, waar de aanleg van de spoortunnel een aanzienlijke impact had op de lokale economie en vastgoedmarkt, illustreren de potentie van value capture. De waardestijging in de straal van een kilometer rondom de tunnel toonde aan dat overheidsinvesteringen een significante economische stimulans kunnen genereren, die vervolgens kan worden gebruikt om toekomstige projecten te financieren.

Reacties en gevolgen

Veeneman’s voorstel heeft al tot discussie geleid onder beleidsmakers en vastgoedexperts. Sommige partijen zien de waarde in het principe van value capture, terwijl anderen bezorgd zijn over de mogelijke impact op de vastgoedmarkt en de eerlijkheid van de belastingheffing. Er wordt gevreesd dat een dergelijke maatregel de aantrekkelijkheid van de Zuidas als investeringslocatie zou kunnen verminderen.

Het kabinet heeft nog niet officieel gereageerd op Veeneman’s voorstel, maar de discussie over alternatieve financieringsmodellen voor infrastructuurprojecten is in volle gang. De huidige situatie dwingt beleidsmakers om creatieve oplossingen te vinden om de groeiende tekorten aan te pakken en de Nederlandse infrastructuur te moderniseren. De implementatie van een value capture-systeem zou een ingrijpende verandering in de manier van financieren van infrastructuurprojecten betekenen.

De mogelijke gevolgen van het implementeren van Veeneman’s voorstel zijn complex. Naast de directe impact op de vastgoedmarkt, zou het ook invloed kunnen hebben op de economische ontwikkeling van de Zuidas en de omliggende gebieden. Een succesvolle implementatie zou de overheid in staat stellen om toekomstige infrastructuurprojecten te financieren zonder de belastingbetaler verder te belasten.