ASML bouwt de meest complexe machines ooit: ‘Je moet wel een paar honderd miljoen aftikken’

De Nederlandse chipmachinefabrikant ASML, gevestigd in Veldhoven, heeft zich gepositioneerd als een wereldleider in de productie van complexe en uiterst kostbare apparatuur die essentieel is voor de fabricage van moderne chips. De unieke positie van ASML, met name op het gebied van EUV-machines, maakt het bedrijf tot een strategisch belangrijk doelwit en een bron van internationale interesse. ## Wat is er gebeurd? ASML, een voormalige dochteronderneming van Philips, is uitgegroeid tot een cruciale speler in de wereldwijde chipindustrie. Het bedrijf produceert machines, zogenaamde wafer steppers, die gebruikt worden voor lithografie, een proces waarbij patronen op siliciumwafers worden aangebracht om chips te creëren. Waar andere bedrijven soortgelijke machines maken, blinkt ASML uit in de fabricage van de meest geavanceerde en complexe varianten, met name de EUV-machines (Extreme Ultraviolet Lithography). Deze machines zijn essentieel voor de productie van de kleinste en krachtigere chips die momenteel beschikbaar zijn. De EUV-machines van ASML zijn buitengewoon complex en kostbaar, met een prijs die de 350 miljoen euro overschrijdt. De machines zijn enorm, vergelijkbaar met de afmetingen van twee opgestapelde stadsbussen, en wegen meer dan 150.000 kilogram. Een opvallend voorbeeld van de technische precisie die vereist is, is de vlakheid van de spiegels en lenzen, die zo perfect moet zijn dat een afwijking in de grootte van een spiegel ter grootte van Nederland niet meer dan een fractie van een millimeter zou bedragen. De vraag naar deze geavanceerde machines is enorm, waardoor klanten wereldwijd bij ASML in de rij staan. Concurrenten, zoals bedrijven uit Korea en China, hebben geprobeerd de technologische voorsprong van ASML in te halen, maar tot nu toe zonder succes. De unieke expertise en de enorme investeringen die nodig zijn om EUV-machines te ontwikkelen en te produceren, vormen een aanzienlijke barrière voor toetreding. ## Achtergrond en context ASML's oorsprong ligt in de Nederlandse industrie, oorspronkelijk als onderdeel van Philips. De ontwikkeling van lithografietechnologie heeft een lange geschiedenis, maar de doorbraak naar EUV-lithografie vereiste decennia van onderzoek en ontwikkeling, en een enorme investering in infrastructuur en expertise. De EUV-technologie maakt gebruik van extreem ultraviolet licht om patronen op wafers te etsen, wat resulteert in veel kleinere en efficiëntere chips. De chipindustrie is cruciaal voor de moderne economie, en de vraag naar chips groeit exponentieel door de opkomst van smartphones, computers, auto’s en andere elektronische apparaten. De COVID-19 pandemie en de daaropvolgende tekorten aan chips hebben de afhankelijkheid van enkele leveranciers, waaronder ASML, nog verder benadrukt. Dit heeft de strategische waarde van ASML verhoogd, zowel voor individuele bedrijven als voor naties. De dominantie van ASML in de EUV-markt heeft ook geopolitieke implicaties. Landen die afhankelijk zijn van ASML's technologie voor hun chipfabricage, zoals Taiwan, Zuid-Korea en de Verenigde Staten, hebben een strategisch belang bij het waarborgen van de continuïteit van de levering van deze machines. Dit heeft geleid tot toenemende aandacht en regelgeving vanuit overheidsinstanties wereldwijd. ## Reacties en gevolgen De positie van ASML heeft geleid tot een stroom van zakenmensen en journalisten naar Veldhoven, om de werking en de impact van het bedrijf te begrijpen. De enorme vraag naar EUV-machines heeft ASML in staat gesteld om aanzienlijk te groeien en te investeren in verdere innovatie. Echter, de afhankelijkheid van een enkele leverancier creëert ook risico's voor de chipindustrie als geheel. China heeft inspanningen ondernomen om de EUV-technologie te ontwikkelen, maar tot nu toe zonder succes. De complexiteit van de machines en de expertise die nodig is om ze te produceren, vormen een aanzienlijke barrière. De pogingen van China om de technologie te bemachtigen, hebben geleid tot bezorgdheid over intellectueel eigendom en mogelijke schendingen van exportrestricties. De Amerikaanse regering heeft exportrestricties ingesteld om te voorkomen dat China toegang krijgt tot de meest geavanceerde chiptechnologie, waaronder ASML's EUV-machines. Deze maatregelen hebben de geopolitieke spanningen verder vergroot en de rol van ASML in de internationale handel benadrukt. De toekomst van de chipindustrie en de concurrentie tussen de Verenigde Staten, China en andere landen zullen grotendeels afhangen van de technologische vooruitgang en de toegang tot cruciale technologieën zoals die van ASML.