ASML bouwt de meest complexe machines ooit: ‘Je moet wel een paar honderd miljoen aftikken’

De Nederlandse chipmachinefabrikant ASML, gevestigd in Veldhoven, heeft een unieke positie in de wereld verkregen, met machines die essentieel zijn voor de productie van de meest geavanceerde chips. De complexiteit en het hoge prijskaartje van deze machines, met name de EUV-varianten, maken ASML tot een strategisch belangrijk bedrijf, waar de vraag wereldwijd enorm is en concurrenten moeite hebben om in te halen. ## Wat is er gebeurd? ASML is uitgegroeid tot een cruciaal bedrijf in de mondiale chipindustrie, en trekt daarop de aandacht van zakenmensen en journalisten van over de hele wereld. Het bedrijf, dat oorspronkelijk een dochteronderneming was van Philips, produceert machines die gebruikt worden voor lithografie, een proces waarbij chips worden geproduceerd met behulp van licht. Deze machines zijn essentieel voor de fabricage van de steeds kleinere en krachtigere chips die de basis vormen van moderne elektronica. De EUV-machines van ASML, of Extreme Ultraviolet Lithography machines, worden beschouwd als de meest complexe machines die ooit zijn gebouwd. Deze machines, die een prijs hebben van meer dan 350 miljoen euro, zijn zo groot als twee opgestapelde stadsbussen en wegen 150.000 kilo. De precisie die vereist is bij de fabricage van de spiegels en lenzen in deze machines is verbazingwekkend; als een spiegel de grootte van Nederland zou hebben, zou de maximale afwijking nog maar een fractie van een millimeter bedragen. De vraag naar deze geavanceerde chipmachines is enorm, en ASML is momenteel de enige fabrikant die ze kan leveren. Concurrenten, zoals bedrijven uit Korea en China, hebben geprobeerd om vergelijkbare technologie te ontwikkelen, maar zonder succes. Dit heeft ASML een monopoliepositie gegeven in een cruciale sector van de technologische industrie. ## Achtergrond en context ASML’s oorsprong ligt in de Philips-organisatie, waar in de jaren '80 werd begonnen met de ontwikkeling van lithografiemachines. In 1986 werd ASML opgericht als een spin-off, met de focus op de ontwikkeling en productie van deze machines. De naam ASML is een afkorting van Advanced Semiconductor Materials Lithography, wat de kernactiviteit van het bedrijf weergeeft. De ontwikkeling van EUV-technologie was een lang en kostbaar proces, dat decennia in beslag nam. De uitdaging lag in het genereren van extreem ultraviolet licht en het focussen ervan met behulp van spiegels met ongekende precisie. ASML heeft hierin zwaar geïnvesteerd en samengewerkt met andere bedrijven, zoals Zeiss, een Duitse fabrikant van optische lenzen, om deze technologie tot stand te brengen. De chipindustrie is een cruciale sector van de wereldeconomie, en de vraag naar chips groeit continu door de opkomst van nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie, 5G en elektrische voertuigen. De chips die in deze apparaten worden gebruikt, worden steeds kleiner en krachtiger, en dat vereist geavanceerde fabricageprocessen en machines. ASML speelt een sleutelrol in deze ontwikkeling, en de beschikbaarheid van hun EUV-machines is een belangrijke factor voor de vooruitgang van de chipindustrie. ## Reacties en gevolgen De positie van ASML heeft een aanzienlijke impact op de geopolitieke situatie. Landen zoals China, die afhankelijk zijn van buitenlandse leveranciers voor geavanceerde chipmachines, proberen om hun eigen capaciteit op te bouwen. De pogingen van China om ASML’s technologie te repliceren, zijn tot nu toe niet succesvol geweest, maar de concurrentie blijft intens. De hoge kosten van de EUV-machines, die oplopen tot meer dan 350 miljoen euro per stuk, maken het voor veel bedrijven onmogelijk om ze aan te schaffen. Dit beperkt de toegang tot de nieuwste chipfabricagetechnologie en creëert een afhankelijkheid van een relatief klein aantal bedrijven, voornamelijk in Taiwan en Zuid-Korea. Deze afhankelijkheid roept vragen op over de veerkracht van de chipvoorzieningsketen en de mogelijke impact van geopolitieke spanningen. Analisten, zoals Jos Versteeg van Insinger Gilissen, verwachten dat ASML’s monopoliepositie nog enige tijd zal aanhouden. De complexiteit van de EUV-technologie en de enorme investeringen die nodig zijn om deze te ontwikkelen, maken het voor concurrenten moeilijk om de achterstand in te halen. Dit betekent dat ASML waarschijnlijk nog vele jaren een dominante speler zal blijven in de chipmachineindustrie.