ASML bouwt de meest complexe machines ooit: ‘Je moet wel een paar honderd miljoen aftikken’

De Nederlandse chipmachinefabrikant ASML, gevestigd in Veldhoven, heeft zich gepositioneerd als een wereldleider in de productie van extreem geavanceerde lithografiemachines, cruciaal voor de fabricage van moderne microchips. De complexiteit en de hoge kosten van deze machines, in het bijzonder de EUV-varianten, maken ASML tot een strategisch belangrijk bedrijf met een unieke positie in de mondiale technologieketen. ## Wat is er gebeurd? ASML, een voormalige dochteronderneming van Philips, is uitgegroeid tot een bedrijf van internationaal belang, waar zakenmensen en journalisten van over de hele wereld naartoe reizen. Het bedrijf produceert machines die essentieel zijn voor de fabricage van microchips, een proces dat lithografie wordt genoemd. Deze machines gebruiken licht om patronen op siliciumwafers te etsen, waarmee de complexe circuits van chips worden gecreëerd. De EUV-machines (Extreme Ultraviolet Lithography) van ASML vormen de absolute top van deze technologie, en worden beschouwd als de meest complexe machines die ooit zijn gebouwd. De EUV-machines zijn buitengewoon kostbaar, met prijzen die oplopen tot meer dan 350 miljoen euro per stuk. Deze machines zijn enorm, vergelijkbaar in grootte met twee opgestapelde stadsbussen, en wegen meer dan 150.000 kilogram. De precisie die vereist is bij de fabricage van deze machines is verbazingwekkend; de spiegels en lenzen moeten met een nauwkeurigheid van minder dan een fractie van een millimeter vlak zijn, zelfs als ze de grootte van Nederland zouden hebben. De vraag naar deze geavanceerde machines is enorm, omdat ze essentieel zijn voor de productie van steeds kleinere en krachtigere chips. Bedrijven wereldwijd staan in de rij om ASML-machines te bemachtigen, wat de positie van het bedrijf als een cruciale schakel in de wereldwijde chipindustrie verder versterkt. Concurrenten, zoals bedrijven uit Korea en China, hebben tot nu toe geen succes gehad met het repliceren van deze technologie. ## Achtergrond en context ASML’s dominantie in de chipmachineindustrie is het resultaat van decennia van onderzoek en ontwikkeling. Lithografie is een fundamenteel proces in de chipfabricage, en de ontwikkeling van steeds geavanceerdere lithografiemethoden is cruciaal voor het verkleinen van de transistors op chips, waardoor de prestaties toenemen en het energieverbruik daalt. De overgang naar EUV-lithografie was een significante technologische sprong voorwaarts, die het mogelijk maakt om chips met een hogere resolutie te produceren. De ontwikkeling van EUV-machines was een enorm technisch uitdaging. Het vereiste de ontwikkeling van nieuwe materialen, optische systemen en lichtbronnen die in staat zijn om extreem ultraviolet licht te genereren en te manipuleren. ASML heeft hiervoor samengewerkt met andere bedrijven, zoals Carl Zeiss (voor de optiek) en Lam Research (voor de lichtbron). Deze samenwerkingen waren essentieel voor het overwinnen van de technische hindernissen die gepaard gingen met de ontwikkeling van EUV-technologie. De strategische betekenis van ASML is de afgelopen jaren toegenomen, vooral in het licht van de toenemende geopolitieke spanningen en de wereldwijde chiptekorten. Landen en bedrijven over de hele wereld erkennen de cruciale rol die chipfabricage speelt in de economie en de nationale veiligheid. Deze erkenning heeft geleid tot een grotere aandacht voor de chipindustrie en de bedrijven die de technologie leveren, zoals ASML. ## Reacties en gevolgen De positie van ASML als marktleider heeft geleid tot een intensieve concurrentiestrijd, met name vanuit China. Chinese bedrijven proberen de technologie van ASML te kopiëren, maar tot nu toe zonder succes. Deze pogingen hebben geleid tot toenemende spanningen en handelsbeperkingen, aangezien westerse landen bezorgd zijn dat China de technologie kan gebruiken voor militaire doeleinden. De enorme vraag naar ASML-machines heeft geleid tot een aanzienlijke groei van het bedrijf en de economie van de regio Brainport Eindhoven, waar ASML gevestigd is. De uitbreiding van de campus in Veldhoven is een teken van deze groei en de toenemende vraag naar de machines. Deze groei heeft ook een impact op de lokale arbeidsmarkt, met een toenemende vraag naar hoogopgeleide ingenieurs en technici. De afhankelijkheid van de chipindustrie van ASML roept ook vragen op over de veerkracht van de chipvoorzieningsketen. Als ASML zou worden getroffen door een natuurramp of een geopolitieke crisis, zou dit ernstige gevolgen kunnen hebben voor de wereldwijde chipvoorziening en de industrieën die afhankelijk zijn van chips, zoals de auto-industrie, de consumentenelektronica en de defensie-industrie.