De Nederlandse economie is in toenemende mate afhankelijk van ASML, de chipmachinefabrikant uit Veldhoven, wat vragen oproept over de risico’s van die afhankelijkheid en de potentiële gevolgen voor de regio en het land. De enorme groei van ASML, gedreven door de vraag naar chips voor kunstmatige intelligentie, creëert welvaart en banen, maar roept tegelijkertijd zorgen op over een mogelijke herhaling van scenario's zoals die zich in de jaren '90 in Finland met Nokia voordeden.

Wat is er gebeurd?

ASML, gevestigd in Veldhoven, heeft een ongekende groei doorgemaakt, mede dankzij de explosieve vraag naar chips die nodig zijn voor de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie. Het bedrijf verwacht dit jaar een omzet te realiseren van 43 tot 45 miljard euro, een significant hoger bedrag dan eerder voorspeld. Deze groei heeft een enorme impact op de Brainport-regio rond Eindhoven, waar ASML de grootste werkgever is en verantwoordelijk is voor ongeveer 10% van de totale werkgelegenheid.

De directe werkgelegenheid bij ASML bedraagt ruim 23.000 mensen, en een vergelijkbaar aantal mensen is indirect betrokken als toeleverancier. De verwachting is dat de komende jaren nog eens 20.000 directe arbeidsplaatsen zullen ontstaan, wat de economische betekenis van ASML voor de regio verder vergroot. De enorme vraag naar chips, en daarmee naar de machines van ASML, heeft ook een positieve invloed op de Nederlandse schatkist, aangezien het bedrijf aanzienlijke belastinginkomsten genereert.

ASML investeert bovendien fors in onderzoek en ontwikkeling (R&D), wat essentieel is om de technologische voorsprong op concurrenten te behouden. Deze investeringen stimuleren innovatie en creëren een positieve spiraal van economische groei en technologische ontwikkeling in de regio. Echter, de extreme afhankelijkheid van één bedrijf roept vragen op over de potentiële kwetsbaarheid van de Nederlandse economie.

Achtergrond en context

De huidige situatie met ASML is een direct gevolg van de toenemende vraag naar chips, die wordt aangedreven door de opkomst van kunstmatige intelligentie, data centers en de groeiende behoefte aan geavanceerde elektronica in diverse sectoren. ASML heeft een unieke positie in de wereld, aangezien het bedrijf de enige fabrikant is die de complexe lithografiemachines produceert die nodig zijn voor de productie van de meest geavanceerde chips. Deze machines zijn essentieel voor chipfabrikanten zoals TSMC, Samsung en Intel.

De afhankelijkheid van één bedrijf, zoals ASML, herinnert aan de situatie in Finland in de jaren '90, waar het land sterk afhankelijk was van Nokia, de toonaangevende telefoonfabrikant. Toen Nokia de opkomst van de smartphone miste en in verval raakte, had dit verstrekkende gevolgen voor de Finse economie, waarbij veel toeleveranciers in financiële problemen kwamen. Deze gebeurtenis dient als een waarschuwing voor Nederland, waar de economie steeds meer afhankelijk wordt van ASML.

De Brainport-regio rond Eindhoven heeft zich de afgelopen decennia gespecialiseerd in de halfgeleiderindustrie, met ASML als de spil van deze economische activiteit. Deze concentratie van expertise en productie maakt de regio kwetsbaar voor schokken die specifiek gericht zijn op ASML of de chipindustrie in het algemeen. De Nederlandse overheid en andere stakeholders zijn zich bewust van deze risico's en proberen maatregelen te nemen om de afhankelijkheid te verminderen en de economische veerkracht te vergroten.

Reacties en gevolgen

De groeiende afhankelijkheid van ASML heeft geleid tot een debat over de risico's en voordelen van deze situatie. Sommige economen en beleidsmakers waarschuwen voor een herhaling van het Nokia-scenario, waarbij een economische crisis bij ASML verstrekkende gevolgen zou hebben voor de regio en het land. Andere benadrukken de enorme economische voordelen die ASML biedt, zoals de vele banen en de belastinginkomsten.

De Nederlandse overheid erkent de risico's en probeert de economische diversiteit te bevorderen door te investeren in andere innovatieve sectoren. Er wordt ook gekeken naar mogelijkheden om de afhankelijkheid van ASML te verminderen, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van alternatieve technologieën en de stimulering van de vestiging van andere hightech bedrijven in Nederland. De discussie over de afhankelijkheid van ASML is complex en vereist een zorgvuldige afweging van de risico's en voordelen.

De potentiële gevolgen van een crisis bij ASML zijn aanzienlijk. Naast het verlies van banen en belastinginkomsten zou een dergelijke crisis een negatieve impact hebben op de economische groei en het internationale imago van Nederland. Het is daarom essentieel dat de Nederlandse overheid en ASML zelf maatregelen nemen om de risico's te minimaliseren en de veerkracht van de economie te vergroten.