De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, waardoor lokale pomphouders in een existentiële crisis verkeren en gedwongen worden drastische maatregelen te nemen om te overleven, zoals het uitbreiden van hun winkel of de overstap naar onbemande tankstations. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote olieconcerns aanzienlijk meer winst maken dan de lokale uitbaters, verergeren de situatie aanzienlijk.

Wat is er gebeurd?

De benzineprijs in Nederland is de afgelopen tijd flink gestegen, mede door de geopolitieke onrust in het Midden-Oosten. Op dinsdag 21 juli bereikte de adviesprijs van Euro95 bijna 2,603 euro per liter, een prijs die de recordhoogte nadert. Deze stijging zet lokale pomphouders onder enorme druk, aangezien zij slechts een klein deel van de winst behouden. De situatie is zo ernstig dat brancheorganisatie Bovag adviseert dat pomphouders hun winkeloppervlakte flink moeten uitbreiden of overstappen op een onbemand tankstationmodel om nog levensvatbaar te blijven.

De financiële problemen onder pomphouders zijn wijdverspreid. Drive, een brancheorganisatie, schat dat al vierhonderd tot vijfhonderd pomphouders in Nederland met financiële moeilijkheden kampen, en dit aantal kan oplopen tot duizend als er niet wordt ingegrepen. Deze problemen zijn vooral acuut in grensregio’s, waar automobilisten massaal naar het buitenland trekken om te profiteren van lagere accijnzen in Duitsland en België. Dit leidt tot een afname van de omzet voor de Nederlandse pomphouders.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft recentelijk cijfers gepubliceerd die de scheve verhoudingen in de keten blootleggen. Raffinaderijen verdienen tot 25 cent per liter benzine, terwijl pomphouders slechts 18 cent overhouden. Bij diesel kunnen de marges voor de grote producenten zelfs oplopen tot 46 cent per liter, wat de ongelijkheid nog verder benadrukt. Deze cijfers illustreren dat de waardecreatie niet eerlijk wordt verdeeld.

Achtergrond en context

De huidige situatie is het resultaat van een combinatie van factoren. De geopolitieke instabiliteit in het Midden-Oosten, een belangrijke regio voor de olieproductie, drijft de prijzen op. Daarnaast spelen de accijnzen een cruciale rol. De relatief hoge accijnzen in Nederland, in vergelijking met buurlanden, stimuleren grensoverschrijdend tanken, wat de omzet van lokale pomphouders verder erodeert.

De traditionele rol van de pomphouder is de afgelopen decennia al veranderd. Vroeger waren tankstations vaak de enige plek in een dorp of wijk waar men boodschappen kon doen en nieuws kon horen. Met de opkomst van supermarkten en online winkelen is deze functie grotendeels verdwenen, waardoor tankstations afhankelijker zijn geworden van de verkoop van brandstof. De marges op brandstof zijn daardoor steeds kleiner geworden, waardoor de economische druk op pomphouders toeneemt.

De trend naar onbemande tankstations is niet nieuw. In andere Europese landen, zoals Scandinavië, zijn onbemande tankstations al langer gebruikelijk. Deze stations werken vaak met een betaalsysteem via een app of pinautomaat. De overstap naar een dergelijk model vereist echter aanzienlijke investeringen en kan leiden tot verlies van banen. Bovag erkent dat dit een moeilijke stap is voor veel pomphouders.

Reacties en gevolgen

De brancheorganisatie Bovag benadrukt dat de noodzaak tot uitbreiding van de winkel of de overstap naar een onbemand station geen luxe is, maar een overlevingsstrategie. De woordvoerders van Bovag pleiten voor een heroverweging van de accijnzen en een eerlijkere verdeling van de marges in de keten. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft de situatie in de gaten en zal de markt verder analyseren om te bepalen of er sprake is van oneerlijke concurrentie of marktwerking.

De gevolgen van de huidige situatie zijn potentieel ingrijpend. Het verdwijnen van lokale pomphouders zou leiden tot een afname van de dienstverlening in buurten en dorpen. Bovendien kan het leiden tot banenverlies, aangezien onbemande tankstations minder personeel nodig hebben. De verplaatsing van automobilisten naar het buitenland om te tanken heeft ook negatieve gevolgen voor de Nederlandse economie, omdat er minder belastinginkomsten binnenkomen.

De situatie roept de vraag op of de overheid een rol moet spelen bij het stabiliseren van de markt. Mogelijkheden zijn onder andere het verlagen van de accijnzen, het bieden van financiële steun aan pomphouders of het reguleren van de marges van raffinaderijen. Echter, dergelijke maatregelen kunnen ook onbedoelde gevolgen hebben, zoals een verstoring van de markt of een afname van de concurrentie.