De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, waardoor onafhankelijke pomphouders in een existentiële crisis verkeren en mogelijk gedwongen worden hun bedrijf te verkopen of over te stappen op onbemande stations. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote olieconcerns aanzienlijk meer verdienen dan lokale uitbaters, worden nu steeds duidelijker.

Wat is er gebeurd?

Pomphouders in Nederland, met name in de grensstreek, kampen met toenemende financiële problemen door de stijgende benzineprijzen. De recente onrust in het Midden-Oosten heeft de prijzen verder opgedreven, waardoor de marges voor de pomphouders verder zijn verkleind. Brancheorganisatie Bovag waarschuwt dat pomphouders drastische maatregelen moeten nemen om te overleven, zoals het uitbreiden van hun winkel of de overstap naar onbemand tanken.

Volgens een schatting van brancheorganisatie Drive hebben al 400 tot 500 pomphouders financiële problemen, en dit aantal kan oplopen tot duizend als er niet wordt ingegrepen. De situatie is verergerd door het feit dat automobilisten massaal naar Duitsland en België trekken om te tanken, vanwege lagere accijnzen in die landen. Dit leidt tot een afname van de verkoop in Nederland en verlaagt de inkomsten van de lokale pomphouders.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft recentelijk cijfers gepubliceerd die de scheve verhoudingen in de keten aantonen. Raffinaderijen verdienen tot 25 cent per liter benzine, terwijl de pomphouder slechts 18 cent overhoudt. Bij diesel kunnen de inkomsten voor de grote producenten zelfs oplopen tot 46 cent per liter. Deze cijfers illustreren duidelijk waar het geld in de keten terechtkomt en waar de pomphouders in het gedecentraliseerde systeem achterblijven.

Achtergrond en context

De huidige situatie is een combinatie van factoren, waaronder geopolitieke spanningen, belastingbeleid en de structuur van de benzineketen. De onrust in het Midden-Oosten heeft een direct effect op de ruwe olieprijs, die een belangrijke factor is in de benzineprijs. Daarnaast spelen de accijnzen een grote rol; een aanzienlijk deel van de benzineprijs (ruim de helft) gaat naar de staatskas.

De liberalisering van de benzinemarkt in Nederland, begin jaren '90, heeft geleid tot een toename van onafhankelijke pomphouders. Deze pomphouders, vaak zelfstandig ondernemers, moesten concurreren met grotere, geconsolideerde oliemaatschappijen. De afhankelijkheid van de verkoop van benzine en diesel als belangrijkste inkomstenbron heeft de pomphouders kwetsbaar gemaakt voor schommelingen in de brandstofprijzen.

De trend van onbemande tankstations is al langer gaande, maar de huidige crisis versnelt deze ontwikkeling. Onbemande stations hebben lagere operationele kosten, omdat er geen personeel nodig is. Dit maakt ze aantrekkelijker voor investeerders en kan de concurrentiedruk op traditionele pomphouders verder vergroten.

Reacties en gevolgen

Pomphouders voelen zich genoodzaakt om te zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen, zoals het uitbreiden van hun winkel met gemaksproducten en andere diensten. Dit vereist echter investeringen en kan niet voor elke pomphouder haalbaar zijn. De mogelijkheid om over te stappen op een onbemand tankstation wordt gezien als een laatste redmiddel, maar dit betekent het verlies van banen en een verandering in de lokale gemeenschap.

De Bovag, de brancheorganisatie voor garagehouders, pleit voor een herziening van het belastingbeleid en een eerlijkere verdeling van de marges in de keten. De ACM heeft aangegeven de markt te volgen en te onderzoeken of er sprake is van oneerlijke concurrentie of marktwerking. Er wordt gesproken over mogelijke maatregelen om de positie van de pomphouders te versterken, maar concrete plannen zijn nog niet bekend.

De mogelijke gevolgen van de crisis zijn ingrijpend. Het verdwijnen van pomphouders kan leiden tot een vermindering van de dienstverlening in de grensstreek en een verlies van lokale banen. De overgang naar onbemande tankstations kan de sociale cohesie in de gemeenschap aantasten en de levendigheid van de lokale economie verminderen.