De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, waardoor lokale tankstations in een existentiële crisis verkeren en mogelijk gedwongen worden om drastische maatregelen te nemen, zoals het uitbreiden van de winkel of zelfs over te stappen op onbemande stations. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote olieconcerns aanzienlijk meer winst maken dan de lokale pomphouders, verergeren de situatie en zetten de toekomst van vele tankstations op het spel.

Wat is er gebeurd?

De benzineprijs in Nederland is de afgelopen tijd aanzienlijk gestegen, en nadert nu een historisch recordniveau van 2,603 euro per liter Euro95. Deze stijging, mede veroorzaakt door de onrust in het Midden-Oosten, zet de druk op lokale pomphouders enorm. Zij hebben moeite om de stijgende inkoopprijzen door te rekenen en tegelijkertijd een redelijke winstmarge te behouden. De situatie is met name kritiek in de grensstreek, waar automobilisten massaal naar het buitenland trekken om goedkoper te tanken vanwege lagere accijnzen in buurlanden.

Brancheorganisatie Bovag waarschuwt dat pomphouders drastische maatregelen moeten nemen om te overleven. Opties die overwogen worden zijn het flink uitbreiden van de winkel aan het tankstation, om zo andere inkomstenbronnen aan te boren, of de overstap naar een onbemand tankstation. Deze maatregelen zijn geen luxe, maar een noodzaak om de verliezen te compenseren en de deuren open te houden. Drive, een andere brancheorganisatie, schat dat momenteel tussen de 400 en 500 pomphouders in Nederland met financiële problemen kampen, een aantal dat naar verwachting kan oplopen tot duizend.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft recentelijk cijfers gepubliceerd die de scheve verhoudingen in de keten blootleggen. Terwijl raffinaderijen tot 25 cent per liter benzine verdienen, blijft de marge voor de lokale pomphouder steken op slechts 18 cent. Bij diesel kunnen de winsten voor de grote producenten zelfs pieken tot 46 cent per liter. Deze enorme verschillen illustreren de oneerlijke verdeling van de winst en de toenemende druk op de lokale pomphouders.

Achtergrond en context

De huidige situatie is niet nieuw, maar de recente stijging van de benzineprijs heeft de bestaande problemen verergerd. De accijnzen op brandstof in Nederland zijn relatief hoog in vergelijking met buurlanden, wat leidt tot grensoverschrijdend tanken. Dit fenomeen, bekend als 'goedkoper tanken in het buitenland', tast de inkomsten van Nederlandse pomphouders, vooral in de grensregio's, ernstig. De onrust in het Midden-Oosten, een belangrijke regio voor de olieproductie, heeft de prijzen verder opgedreven en de situatie verergerd.

De rol van de pomphouder is de afgelopen decennia veranderd. Vroeger waren tankstations vaak centra van gemeenschapsleven, met een kleine winkel en een persoonlijke service. Door de concurrentie van grotere supermarkten en de opkomst van online boodschappen, is de winkel aan het tankstation steeds belangrijker geworden voor de omzet. Echter, de marges op brandstof zijn zo laag dat de winkel vaak niet voldoende kan compenseren voor de verliezen.

De liberalisering van de benzinemarkt in de jaren '80 heeft geleid tot meer concurrentie, maar ook tot een afname van de lokale controle en een toename van de macht van de grote olieconcerns. Deze bedrijven kunnen hun inkoopkracht en schaalvoordelen gebruiken om de prijzen te beïnvloeden en de marges van de lokale pomphouders verder te verkleinen. De huidige situatie is dan ook het resultaat van een complex samenspel van economische, politieke en geopolitieke factoren.

Reacties en gevolgen

De brancheorganisaties Bovag en Drive uiten hun bezorgdheid over de toekomst van de lokale tankstations. Ze pleiten voor een herziening van de accijnzen en een eerlijkere verdeling van de winst in de keten. De ACM heeft aangegeven de markt te blijven monitoren en zal optreden tegen oneerlijke handelspraktijken. Echter, concrete maatregelen om de pomphouders te steunen, blijven uit.

De mogelijke gevolgen van het verdwijnen van lokale tankstations zijn aanzienlijk. Naast het verlies van banen, kan het leiden tot een afname van de serviceverlening in buurten en dorpen. De afhankelijkheid van grotere, vaak verder gelegen tankstations neemt toe, wat de mobiliteit van sommige groepen, zoals ouderen en mensen zonder auto, kan belemmeren. De lokale economie kan ook schade lijden door het verdwijnen van deze ondernemers.

Sommige pomphouders overwegen om over te stappen op onbemande stations, waarbij de klant zelf de brandstof tankt en betaalt via een betaalautomaat. Dit kan de kosten verlagen, maar vermindert ook de persoonlijke service en de sociale interactie. De toekomst van de pomphouder is onzeker, en de komende jaren zullen cruciaal zijn om te bepalen of deze iconische ondernemers kunnen overleven in een steeds competitievere markt.