De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, waardoor onafhankelijke tankstations in een existentiële crisis verkeren en gedwongen worden tot drastische maatregelen om te overleven. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote olieconcerns profiteren van aanzienlijk hogere marges dan lokale pomphouders, verergeren de situatie en zetten de toekomst van vele tankstations op het spel.

Wat is er gebeurd?

De benzineprijs in Nederland is de afgelopen tijd aanzienlijk gestegen, met een adviesprijs van Euro95 die dinsdag bijna 2 cent steeg tot 2,603 euro. Deze stijging is deels te wijten aan de onrust in het Midden-Oosten, die de globale olievoorziening onder druk zet. Lokale pomphouders, die de inkoopprijzen doorberekenen, zien hun marges echter verder slinken, waardoor hun financiële positie steeds precairder wordt. De situatie is met name kritiek in grensregio’s, waar automobilisten massaal naar het buitenland trekken om goedkoper te tanken vanwege lagere accijnzen in Duitsland en België.

Volgens brancheorganisatie Drive kampen al vierhonderd tot vijfhonderd pomphouders in Nederland met financiële problemen, een aantal dat naar verwachting kan oplopen tot duizend als er niet snel ingegrepen wordt. Om te overleven, worden pomphouders geadviseerd om hun winkelruimte flink uit te breiden of over te stappen op een onbemand tankstationmodel. Deze maatregelen worden niet genomen uit luxe, maar noodzaak om de verliezen te compenseren.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft recentelijk cijfers gepubliceerd die de scheve verhoudingen in de keten blootleggen. Raffinaderijen verdienen tot 25 cent per liter benzine, terwijl de lokale pomphouder slechts 18 cent overhoudt. Bij diesel kunnen de inkomsten voor de grote producenten zelfs pieken tot 46 cent per liter, wat de ongelijkheid nog verder accentueert. Deze cijfers onderstrepen de financiële druk die rust op de onafhankelijke tankstations.

Achtergrond en context

De huidige situatie is niet nieuw, maar een voortzetting van een trend die al enkele jaren speelt. De liberalisering van de energiemarkt en de toenemende concurrentie hebben de marges van lokale pomphouders onder druk gezet. De opkomst van discounttankstations en online vergelijkingssites hebben de prijsconcurrentie verder aangewakkerd, waardoor het voor kleinere tankstations steeds moeilijker wordt om te overleven. De afhankelijkheid van de benzineprijs van geopolitieke gebeurtenissen, zoals de recente onrust in het Midden-Oosten, maakt de situatie nog onvoorspelbaarder.

De trend van ‘tanktoerisme’, waarbij Nederlanders naar het buitenland gaan tanken om lagere accijnzen te profiteren, verergert de problemen voor de lokale pomphouders. De accijnzen in Nederland zijn relatief hoog in vergelijking met buurlanden, waardoor het voor automobilisten aantrekkelijk is om over de grens te tanken. Dit leidt tot een afname van de omzet voor de Nederlandse tankstations en zet de lokale economie onder druk.

De rol van de grote olieconcerns is in deze situatie ook van belang. Zij hebben een dominante positie in de markt en kunnen de prijzen beïnvloeden, terwijl lokale pomphouders weinig invloed hebben op de inkoopprijzen. De scheve verdeling van de winsten binnen de keten, zoals blijkt uit de cijfers van de ACM, laat zien dat de onafhankelijke pomphouders de dupe zijn van deze machtsverhoudingen.

Reacties en gevolgen

Brancheorganisatie Bovag erkent de ernst van de situatie en adviseert pomphouders om te zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen, zoals het uitbreiden van de winkel of het overgaan op een onbemand tankstation. Deze maatregelen zijn echter niet voor iedereen haalbaar en vereisen aanzienlijke investeringen. De mogelijkheid van het verdwijnen van pomphouders, met name in grensregio’s, is een reëel scenario als er niet snel een oplossing wordt gevonden.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft aangegeven de markt in de gaten te houden en de concurrentiepositie van de pomphouders te analyseren. Er wordt overwogen om maatregelen te nemen om de concurrentie te bevorderen en de marges van de pomphouders te vergroten. Echter, de concrete stappen die de ACM zal ondernemen, zijn nog niet bekend.

De gevolgen van het verdwijnen van tankstations zijn verder dan alleen de economische impact. Het kan leiden tot een vermindering van de dienstverlening in landelijke gebieden en een afname van de sociale cohesie. Daarnaast kan het de mobiliteit van mensen die afhankelijk zijn van tankstations voor hun dagelijkse vervoer belemmeren.