De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, waardoor onafhankelijke tankstations in een existentiële crisis verkeren en gedwongen worden drastische maatregelen te nemen, zoals het uitbreiden van hun winkels of overstappen op onbemande stations. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote olieconcerns profiteren van aanzienlijk hogere marges dan lokale pomphouders, verergeren de situatie en dreigen het aantal tankstations in Nederland verder te verminderen.

Wat is er gebeurd?

De benzineprijs in Nederland is de afgelopen tijd aanzienlijk gestegen, met een adviesprijs van Euro95 die dinsdag bijna 2 cent steeg tot 2,603 euro. Deze stijging is deels te wijten aan de recente onrust in het Midden-Oosten, die de globale olieprijzen opdrijft. Lokale pomphouders, die de inkoopprijzen doorberekenen, zien hun marges echter verder slinken, waardoor hun economische levensvatbaarheid in gevaar komt.

De situatie is bijzonder nijpend voor zelfstandige pomphouders, met name in grensregio's. Automobilisten trekken massaal naar Duitsland en België, waar de accijnzen op brandstof lager zijn, wat de omzet van Nederlandse tankstations verder drukt. Brancheorganisatie Drive schat dat al tussen de 400 en 500 pomphouders in Nederland financiële problemen ondervinden, een aantal dat kan oplopen tot duizend als er niet wordt ingegrepen.

Om te overleven, worden pomphouders geadviseerd door brancheorganisatie Bovag om hun inkomstenbronnen te diversifiëren. Dit kan door de winkelruimte te verbreden en meer non-food artikelen aan te bieden, of door over te stappen op een onbemand tankstation, een model waarbij geen personeel aanwezig is en de transacties via zelfbediening of een app verlopen.

Achtergrond en context

De huidige situatie is het resultaat van een combinatie van factoren, waaronder geopolitieke spanningen en structurele problemen in de benzineketen. De onrust in het Midden-Oosten, een belangrijke regio voor de olieproductie, leidt tot prijsstijgingen op de internationale markten. Deze stijgingen worden vervolgens doorberekend naar de consument, maar de lokale pomphouders hebben weinig ruimte om deze kosten te absorberen.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft recentelijk cijfers gepubliceerd die de scheve verhoudingen in de keten aantonen. Terwijl raffinaderijen tot 25 cent per liter benzine verdienen, blijft de marge voor de lokale pomphouder steken op slechts 18 cent. Bij diesel kunnen de inkomsten voor de grote producenten zelfs pieken tot 46 cent per liter, terwijl de pomphouder een veel kleiner deel van die winst behoudt.

De trend van dalende tankstations is niet nieuw. In de afgelopen decennia zijn er al veel tankstations gesloten, onder andere door de opkomst van goedkopere supermarktdiscountstations en de groei van elektrische voertuigen. De huidige crisis versterkt deze trend en dreigt het aantal onafhankelijke tankstations verder te reduceren, met mogelijk negatieve gevolgen voor de lokale economie en de beschikbaarheid van brandstof in bepaalde gebieden.

Reacties en gevolgen

De brancheorganisatie Bovag erkent de ernst van de situatie en benadrukt dat de noodzaak tot uitbreiding van de winkel of overstap naar een onbemand station geen luxe is, maar een kwestie van overleven. Pomphouders voelen zich genoodzaakt om drastische maatregelen te nemen om hun bedrijf draaiende te houden, maar deze veranderingen hebben ook impact op de lokale arbeidsmarkt.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft aangegeven de situatie te volgen en de marges in de benzineketen te analyseren. Er wordt gespeculeerd over mogelijke regulering om de scheve verhoudingen te corrigeren en de positie van de lokale pomphouders te versterken, maar concrete maatregelen zijn nog niet aangekondigd.

De mogelijke gevolgen van de verdwijning van tankstations zijn divers. Naast de impact op de lokale economie en de beschikbaarheid van brandstof, kan het ook leiden tot een afname van voorzieningen in bepaalde gebieden, aangezien tankstations vaak ook andere diensten aanbieden, zoals een gemakswinkel of een automatenhal. De overstap naar elektrische voertuigen zou op termijn de afhankelijkheid van benzine kunnen verminderen, maar dit proces verloopt langzaam en de transitieperiode kan problematisch zijn.