Drones, camera’s en AI: douane opent hightechjacht op illegale sigaretten

De Nederlandse douane versterkt de strijd tegen sigarettensmokkel met een investering in hightech middelen, waaronder drones, camera’s en een geavanceerd algoritme, als reactie op een groeiende illegale markt en de opkomst van namaaksigaretten en 'illicit whites'. Directeur-generaal Nanette van Schelven kondigde de maatregelen aan bij de presentatie van de halfjaarcijfers, waarbij de prioriteit wordt verlegd naar de aanpak van deze smokkelpraktijken. ## Wat is er gebeurd? De douane heeft de aanpak van sigarettensmokkel een hogere prioriteit gegeven, wat resulteert in een significante toename van beslagleggingen. Van januari tot en met juni werden meer dan 106 miljoen sigaretten in beslag genomen, samen met 17 ton tabak en ruim 13 ton waterpijptabak. Deze toename is een direct gevolg van de groeiende lucrativiteit van de illegale markt, die is ontstaan door opeenvolgende accijnsverhogingen die de legale verkoop van sigaretten hebben teruggedrongen. De douane werkt nu samen met het Fiod (Fiscale Inlichtings- en Opsporingsdienst) in het Combiteam Smoke, dat met een kwart wordt uitgebreid om de criminele netwerken effectiever te kunnen opsporen. Om de smokkelpraktijken te bestrijden, introduceert de douane nieuwe technologieën. Binnenkort mogen drones en camera’s ingezet worden bij controles op de weg, waarmee de douane sneller kan reageren op verdachte situaties, zoals busjes die vlak voor een controlepunt een ongebruikelijke manoeuvre uitvoeren. Op Schiphol is een proef gestart met een speciaal algoritme dat helpt bij het identificeren van patronen en signalen die wijzen op sigarettensmokkel. Deze technologieën zijn essentieel om de steeds complexere smokkelroutes te volgen en te doorbreken. De focus ligt niet alleen op het onderscheppen van sigaretten, maar ook op het opsporen van de criminele organisaties die erachter zitten. De samenwerking met het Fiod is cruciaal in dit proces, aangezien zij expertise hebben in financieel onderzoek en het volgen van geldstromen. De toevoeging van sigarettensmokkel aan het Drugsdashboard, een overzicht van drugsoverlast en -bestrijding, onderstreept het feit dat de douane sigarettensmokkel nu beschouwt als een serieuze criminele activiteit. ## Achtergrond en context De toename van sigarettensmokkel is een direct gevolg van de stijgende accijns op sigaretten in Nederland. Deze accijnsverhogingen, bedoeld om roken te ontmoedigen en de volksgezondheid te verbeteren, hebben onbedoeld een lucratieve markt voor illegale sigaretten gecreëerd. Criminelen profiteren van het prijsverschil tussen legale en illegale sigaretten, waardoor ze aanzienlijke winsten kunnen maken. De opkomst van 'illicit whites' – legaal geproduceerde sigaretten die bedoeld zijn voor export maar illegaal in Nederland worden verkocht – en namaaksigaretten verergert de situatie. De term 'illicit whites' verwijst naar sigaretten die in legale fabrieken worden geproduceerd, maar niet voor de Nederlandse markt bestemd zijn. Deze sigaretten worden illegaal geïmporteerd en verkocht om de accijns te ontduiken. Namaaksigaretten, die er visueel hetzelfde uit kunnen zien als legale merken, vormen een extra uitdaging voor de douane, omdat ze niet alleen de accijns ontduiken, maar ook een gezondheidsrisico vormen door de onbekende ingrediënten. De opkomst van complete illegale fabrieken in Europa draagt bij aan de omvang van het probleem. De Nederlandse douane heeft in het verleden al te maken gehad met sigarettensmokkel, maar de recente toename in volume en de complexiteit van de operaties vereisen een nieuwe aanpak. De inzet van hightech middelen en de intensivering van de samenwerking met het Fiod zijn een reactie op deze veranderende situatie. De nieuwe wetgeving die het gebruik van drones en camera's toestaat, is een belangrijke stap in de modernisering van de douane. ## Reacties en gevolgen Directeur-generaal Nanette van Schelven benadrukt dat de douane de sigarettensmokkel nu met de hoogste prioriteit aanpakt. Ze erkent dat de huidige aanpak een reactie is op de groeiende complexiteit van de smokkelpraktijken en de lucratieve aard van de illegale markt. De uitbreiding van het Combiteam Smoke en de inzet van nieuwe technologieën zijn bedoeld om de effectiviteit van de bestrijding te verhogen en de criminele netwerken te verstoren. De inzet van drones en camera’s kan leiden tot een afschrikkingseffect op potentiële sigarettensmokkelaars. De mogelijkheid om snel en efficiënt verdachte voertuigen te volgen, maakt het risico op ontdekking groter. Het algoritme op Schiphol kan helpen om patronen te identificeren die anders over het hoofd zouden worden gezien, waardoor de douane proactiever kan optreden. De toevoeging van sigarettensmokkel aan het Drugsdashboard duidt op een bredere aanpak van criminele activiteiten die verband houden met de volksgezondheid. De versterkte aanpak van sigarettensmokkel kan leiden tot een afname van de beschikbaarheid van illegale sigaretten in Nederland. Dit zou een positief effect kunnen hebben op de volksgezondheid, aangezien het roken minder aantrekkelijk kan maken. Echter, het is waarschijnlijk dat criminelen zullen proberen zich aan te passen en nieuwe methoden zullen ontwikkelen om de accijns te ontduiken. De douane zal daarom continu moeten investeren in nieuwe technologieën en methoden om de strijd tegen sigarettensmokkel te winnen.