Eikenprocessierups-terreur leek voorbij, maar bomen hangen weer vol met kriebelige beestjes

De eikenprocessierups, lange tijd ogenschijnlijk onder controle, keert deze zomer terug met een overweldigende kracht, waardoor opnieuw grote delen van Nederland worden geteisterd door jeuk en irritatie. Na een periode van relatieve rust is het aantal rupsen explosief toegenomen, met een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar en een wijdverbreide aanwezigheid in eikenbomen door het hele land. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een beruchte rups die bekend staat om zijn giftige brandharen, veroorzaakt dit jaar opnieuw aanzienlijke overlast in Nederland. Waar de aantasting in 2019 en 2020 nog wijdverspreid was, leek de plaag de afgelopen jaren af te nemen. Deze zomer is er echter sprake van een significante opleving, met een verdubbeling van het aantal rupsen ten opzichte van vorig jaar. De Plaagdrukmonitor toont aan dat de rups nu in 13 procent van de onderzochte eiken te vinden is, een alarmerend hoog percentage. De brandharen van de rups, die tot 700.000 per rups aanwezig kunnen zijn, veroorzaken heftige jeuk, roodheid en soms pijn op de huid. Ook irritatie van de ogen, keel en luchtwegen is mogelijk, en de klachten kunnen wekenlang aanhouden. Dieren zijn eveneens kwetsbaar voor de effecten van de brandharen. De warmere temperaturen, die de afgelopen jaren zijn gemeten, dragen bij aan de verspreiding en intensiteit van de plaag. Gemeenten zoals Hoogeveen, De Bilt en Montferland zijn bijzonder zwaar getroffen, waar in alle eikenbomen rupsen zijn aangetroffen. De situatie is zo ernstig dat de overlast de aandacht heeft getrokken van internationale media, met CNN die recentelijk bericht over de problemen in Duitsland, waar parken en openbare ruimtes zelfs gesloten moesten worden. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups (Thaumaturgy laevipes) is een relatief recente import uit Zuid-Europa. De rups werd voor het eerst in Nederland gesignaleerd in 2009 in de omgeving van Geldrop, waarschijnlijk via import van eikenhout. De rups heeft een voorkeur voor eikenbomen, maar kan ook op andere loofbomen voorkomen. De rupsen leven in groepen, die 'nesten' worden genoemd, en voeden zich met de bladeren van de eik. De piek in de populatie in 2019 en 2020 was het resultaat van een combinatie van factoren, waaronder milde winters en een overvloed aan voedsel. De daaropvolgende jaren waren relatief rustig, mogelijk door natuurlijke vijanden of een vermindering van de voedselbron. De huidige opleving suggereert dat de natuurlijke regulatie van de populatie niet voldoende is om de verspreiding te stoppen. De brandharen van de rups zijn een vorm van zelfverdediging. Ze bevatten een eiwit dat een allergische reactie kan veroorzaken bij mensen en dieren. De brandharen kunnen zich over aanzienlijke afstanden verspreiden door de wind, waardoor de overlast verder wordt vergroot. De impact van de rups is niet alleen lokaal, maar kan ook leiden tot economische schade door bijvoorbeeld de noodzaak van boomkap en bestrijdingsmaatregelen. ## Reacties en gevolgen De terugkeer van de eikenprocessierups heeft geleid tot bezorgdheid bij burgers, gemeenten en de overheid. Gemeenten hebben extra middelen moeten inzetten voor bestrijding, zoals het inschakelen van professionele bestrijdingsdiensten en het uitvoeren van preventieve maatregelen. De kosten van de bestrijding kunnen aanzienlijk zijn, en de effectiviteit van de maatregelen is vaak beperkt. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt de situatie in de gaten en adviseert gemeenten over bestrijdingsmethoden. Er wordt gezocht naar duurzame en effectieve manieren om de populatie te beheersen, zoals het inzetten van natuurlijke vijanden en het ontwikkelen van biologische bestrijdingsmiddelen. De focus ligt op het voorkomen van verdere verspreiding en het minimaliseren van de overlast voor de bevolking. De situatie in Duitsland, waar parken gesloten werden, illustreert de potentieel ernstige gevolgen van een ongecontroleerde uitbraak. Hoewel dergelijke drastische maatregelen in Nederland niet direct nodig lijken, is de situatie wel degelijk serieus en vereist het een proactieve aanpak. De impact op de volksgezondheid en het milieu is aanzienlijk, en de economische gevolgen kunnen niet worden onderschat.