De Europese bevolking staat voor een ongekende demografische verschuiving, met een verwachte krimp die de geopolitieke machtsverhoudingen in de 22e eeuw drastisch zal veranderen: tegen 2100 zullen er naar verwachting tien keer zoveel Afrikanen als Europeanen zijn. Een rapport van de Europese Commissie schetst een somber beeld van de toekomst, waarin de bevolking van de EU na een piek in 2029 in vrije val zal komen.

Wat is er gebeurd?

De Europese Commissie heeft een rapport gepubliceerd waarin de demografische ontwikkeling van de Europese Unie tot 2100 wordt geprojecteerd. Het rapport voorspelt dat de bevolking van de EU een piek zal bereiken in 2029, met 453,3 miljoen inwoners. Daarna zal de bevolking beginnen af te nemen, met een verwachte daling van 8 miljoen mensen in 2050 en een onder de 400 miljoen in 2100. Deze krimp wordt voornamelijk veroorzaakt door een laag geboortecijfer en een stijgende levensverwachting, die niet gecompenseerd wordt door immigratie.

De huidige vruchtbaarheid in de EU ligt op 1,34 kinderen per vrouw, aanzienlijk lager dan het 'vervangingsniveau' van 2,1, dat nodig is om de bevolking op peil te houden. De trend van vrouwen die later kinderen krijgen of helemaal geen kinderen krijgen, draagt bij aan dit lage geboortecijfer. Hoewel de levensverwachting toeneemt, overtreft het aantal overlijdens het aantal geboortes, wat resulteert in een netto verlies aan bevolking.

Migratie wordt gezien als een factor die de krimp en vergrijzing enigszins kan afremmen. Zonder immigratie zou de Europese bevolking in 2100 zelfs 32 procent kleiner zijn dan nu. De rapportage benadrukt de potentieel ingrijpende gevolgen van deze demografische verschuiving voor de positie van Europa in de wereld.

Achtergrond en context

De demografische trendbreuk die nu wordt voorspeld, is het resultaat van een combinatie van factoren die al decennia spelen. De stijgende welvaart in Europa heeft geleid tot een verschuiving in levensstijlen, waarbij vrouwen zich vaker richten op hun carrière en later in het leven kinderen krijgen, of ervoor kiezen geen kinderen te krijgen. Tegelijkertijd heeft de toename van de levensverwachting de vergrijzing van de bevolking versneld, waardoor het aantal ouderen toeneemt ten opzichte van de jongere generaties.

De verschillen in demografische ontwikkeling binnen Europa worden steeds groter. Oost-Europa kampt met de grootste problemen, met lage geboortecijfers, een braindrain en een beperkte immigratie. Zuid-Europa profiteert iets meer van immigratie, wat de daling enigszins compenseert. West- en Noord-Europa, waaronder Nederland, zullen nog even verder groeien, maar ook daar zal de groei uiteindelijk stoppen.

De historische context laat zien dat Europa in het verleden perioden van bevolkingsgroei en -krimp heeft gekend. Echter, de omvang en snelheid van de verwachte krimp in de 21e eeuw zijn ongekend. De rapportage van de Europese Commissie markeert een punt van bezorgdheid en roept de vraag op hoe Europa zich kan aanpassen aan deze veranderende demografische realiteit.

Reacties en gevolgen

De publicatie van het rapport heeft geleid tot bezorgdheid over de economische en geopolitieke gevolgen van de bevolkingskrimp. Een kleiner en vergrijzend Europa kan moeite hebben om zijn concurrentiepositie te behouden en zijn invloed in de wereld te handhaven. De afname van de beroepsbevolking kan leiden tot een tekort aan arbeidskrachten en een lagere economische groei.

De rapportage roept de vraag op welke maatregelen de Europese Commissie en de lidstaten zullen nemen om de demografische trend te keren. Mogelijke maatregelen omvatten het stimuleren van de vruchtbaarheid, het aantrekken en integreren van migranten, en het verhogen van de arbeidsparticipatie van ouderen. De effectiviteit van deze maatregelen is echter onzeker.

De verschuiving in de bevolkingsverhoudingen tussen Europa en Afrika zal de geopolitieke machtsverhoudingen in de 22e eeuw ingrijpend veranderen. Met tien keer zoveel Afrikanen als Europeanen, zal Afrika een steeds grotere rol spelen in de wereld. Dit kan leiden tot nieuwe economische en politieke uitdagingen voor Europa.