Het aantal explosies en pogingen daartoe in Nederland is in de eerste helft van 2026 met ruim 17% gedaald, een significant resultaat na een piek in 2024, maar de dreiging blijft bestaan en de meeste daders zijn jongeren. De Overeenkomst ter Bestrijding van Explosies (OTE) meldt de afname, terwijl de focus ligt op preventie en de aanpak van de onderliggende oorzaken van dit probleem. De situatie roept vragen op over de effectiviteit van de huidige aanpak en de noodzaak van bredere maatschappelijke interventies.

Wat is er gebeurd?

Het aantal explosies en pogingen daartoe in Nederland is in de eerste helft van 2026 aanzienlijk gedaald. In de eerste zes maanden van 2025 werden 705 explosies of pogingen tot explosies geregistreerd, terwijl dit aantal in dezelfde periode van 2026 is gedaald naar 581. Deze afname van ruim 17% plaatst de OTE op koers voor een landelijke vermindering van 10% over het gehele jaar. Ondanks deze positieve ontwikkeling blijft de situatie zorgwekkend, gezien de ernst van de incidenten en de impact op de openbare veiligheid.

De OTE, een samenwerkingsverband tussen verschillende overheidsinstanties, wijst op de complexiteit van het probleem. De explosies worden vaak veroorzaakt door illegaal vuurwerk, dat afkomstig is uit buurlanden zoals Duitsland of via online bestellingen. De focus ligt niet alleen op het opsporen en strafrechterlijk vervolgen van de daders, maar ook op het ontregelen van de productie, transport en handel in deze explosieven. Een cruciale factor is de jonge leeftijd van de meeste daders.

Bijna de helft van alle arrestaties in verband met explosies betreft minderjarigen, en een groot deel van de verdachten is jonger dan 25 jaar. Dit onderstreeft de noodzaak van preventieve maatregelen en een bredere aanpak die de onderliggende oorzaken van criminaliteit onder jongeren aanpakt. De OTE heeft een pilot gestart met conflictbemiddeling, in een poging om jongeren te helpen omgaan met conflicten zonder naar explosieven te grijpen.

Achtergrond en context

De recente toename van explosies in Nederland begon in 2024 en werd gekenmerkt door een escalatie van geweld en een toenemende complexiteit van de gebruikte explosieven. De explosies worden vaak geassocieerd met straatgeweld, afrekeningen tussen criminele groepen en vandalisme. De beschikbaarheid van illegaal vuurwerk, vaak van buitenlandse oorsprong, heeft bijgedragen aan de toename van het aantal incidenten.

De OTE werd opgericht om de samenwerking tussen verschillende overheidsinstanties te verbeteren en de aanpak van explosies te coördineren. De taskforce bestaat uit vertegenwoordigers van de politie, de justitie, de Belastingdienst en andere relevante organisaties. De OTE heeft als doel om de beschikbaarheid van explosieven te verminderen, de daders te identificeren en te vervolgen, en de preventie van explosies te bevorderen.

De jonge leeftijd van de daders is een bijzonder zorgwekkende factor. Veel van deze jongeren groeien op in achterstandssituaties en hebben weinig perspectief op een betere toekomst. Sociale problemen, zoals armoede, schooluitval en een gebrek aan positieve rolmodellen, kunnen bijdragen aan de betrokkenheid bij criminaliteit. De OTE erkent de noodzaak van een integrale aanpak die zowel gericht is op strafrechtelijke handhaving als op preventie en maatschappelijke reintegratie.

De samenwerking met internationale partners, zoals Europol, Duitsland en Zweden, is essentieel om de grensoverschrijdende handel in illegaal vuurwerk te bestrijden. De OTE lobbyt bij de Europese Unie voor strengere regels met betrekking tot de verkoop en import van vuurwerk. Tegelijkertijd wordt er in Nederland gezocht naar manieren om de beschikbaarheid van explosieven te beperken, bijvoorbeeld door strengere controles op vuurwerkverkoop en -opslag.

Reacties en gevolgen

Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam en voorzitter van de OTE, benadrukte het belang van de afname in het aantal explosies, maar waarschuwde tegelijkertijd voor zelfgenoegzaamheid. “Elke explosie is er één te veel,” zei ze, en benadrukte dat de aandacht en de gezamenlijke inspanning moeten worden voortgezet. De afname in het aantal explosies is een teken dat de huidige aanpak vruchten afwerpt, maar de dreiging is nog niet weg.

De pilot met conflictbemiddeling is een belangrijke stap in de richting van preventie. Door jongeren te helpen om conflicten op een vreedzame manier op te lossen, kan de kans op escalatie en het gebruik van explosieven worden verminderd. De resultaten van deze pilot zullen worden geëvalueerd om te bepalen of deze aanpak op grotere schaal kan worden ingezet.

De samenwerking met Europol en andere internationale partners is cruciaal om de grensoverschrijdende handel in illegaal vuurwerk te bestrijden. De OTE werkt aan een gezamenlijke taskforce met Duitsland en Zweden om de opsporing en vervolging van internationale vuurwerkhandelaren te intensiveren. Daarnaast wordt er gelobbyd voor strengere EU-regels met betrekking tot de verkoop en import van vuurwerk.

De afname in het aantal explosies heeft een positieve impact op de openbare veiligheid en het gevoel van veiligheid bij de bevolking. Echter, de situatie blijft fragiel en vereist een voortdurende inspanning om de dreiging te bestrijden en de onderliggende oorzaken van criminaliteit aan te pakken. De focus op preventie, de aanpak van jeugdcriminaliteit en de internationale samenwerking blijven essentieel.