Extra steun voor minima verschilt behoorlijk per gemeente: ‘Lijkt steeds meer op postcodeloterij’

De inkomensondersteuning voor mensen met een laag inkomen verschilt drastisch per gemeente, waardoor de hulpverlening in toenemende mate lijkt op een postcodeloterij. Een recent onderzoek van het Instituut voor Publieke Economie (IPE) toont aan dat gezinnen met hetzelfde inkomen in naburige gemeenten totaal verschillende bedragen aan inkomensondersteuning ontvangen, wat de complexiteit en ondoorzichtigheid van het armoedebeleid verder vergroot. ## Wat is er gebeurd? Het Instituut voor Publieke Economie (IPE) heeft een overzicht gepubliceerd dat de verschillen in inkomensondersteuning (IIT) per gemeente in kaart brengt. Het onderzoek toonde aan dat de hoogte van de IIT, evenals de bijbehorende inkomensgrenzen, aanzienlijk variëren tussen gemeenten. Een gezin in Oost Gelre, bijvoorbeeld, kan een toeslag van 1026 euro ontvangen bij een netto-inkomen van 2110 euro per maand, terwijl een vergelijkbaar gezin in Berkelland geen enkele ondersteuning zou ontvangen. Deze variatie is het resultaat van de vrijheid die gemeenten hebben om zelf de hoogte en voorwaarden van de IIT te bepalen. De IIT is bedoeld voor huishoudens die al langere tijd met een laag inkomen leven en weinig perspectief hebben op verbetering. Hoewel de IIT niet de enige gemeentelijke regeling is voor mensen met een laag inkomen, maakt het de totale verwarring en ongelijkheid in de hulpverlening alleen maar groter. Het IPE benadrukt dat de huidige situatie een ‘postcodeloterij’ benadert, waarbij de locatie van je woonplaats een doorslaggevende factor is in de hoogte van de ontvangen ondersteuning. Onderzoeker Jasper J. van Dijk stelt dat dit de ondoorzichtigheid van het armoedebeleid vergroot en het voor mensen moeilijk maakt om de beschikbare regelingen te vinden en aan te vragen. ## Achtergrond en context De individuele inkomenstoeslag (IIT) is een instrument dat gemeenten gebruiken om mensen met een laag inkomen financieel te ondersteunen. De regeling is in het leven geroepen om een vangnet te bieden voor mensen die niet of onvoldoende worden bereikt door de landelijke regelingen zoals de bijstand. Gemeenten hebben echter de vrijheid om de criteria en de hoogte van de IIT zelf vast te stellen, wat leidt tot de huidige regionale verschillen. Deze decentralisatie van de armoedebeleid is een gevolg van een langdurig proces van overheidsverkleining en het verschuiven van verantwoordelijkheden naar de lokale overheden. In de jaren ’80 en ’90 werd er een trend ingezet waarbij de overheid meer ruimte gaf aan gemeenten om hun eigen beleid te ontwikkelen. Dit werd gepresenteerd als een manier om de hulpverlening beter af te stemmen op de lokale omstandigheden en behoeften. Echter, de vrijheid voor gemeenten om hun eigen regels op te stellen, heeft ook geleid tot een fragmentatie van het armoedebeleid. Gemeenten hebben verschillende prioriteiten en beschikken over verschillende financiële middelen, wat resulteert in een lappendeken van regelingen. Dit maakt het voor mensen met een laag inkomen moeilijk om te begrijpen welke regelingen er zijn en waar ze zich kunnen melden. Het IPE heeft eerder al onderzoek gedaan naar de verschillen in gemeentelijke armoedebeleid en concludeerde dat de ongelijkheid in de hulpverlening nog groter is wanneer alle gemeentelijke regelingen in kaart worden gebracht. De complexiteit van het systeem leidt er vaak toe dat mensen die recht hebben op ondersteuning deze niet ontvangen, simpelweg omdat ze de weg er naartoe niet vinden. ## Reacties en gevolgen De bevindingen van het IPE hebben geleid tot kritiek op de huidige manier waarop gemeenten inkomensondersteuning verlenen. Onderzoeker Jasper J. van Dijk pleit voor een uniforme, landelijke regeling om de verschillen te verminderen en de ondoorzichtigheid te verminderen. Hij benadrukt dat het huidige systeem oneerlijk is en dat mensen in de ene gemeente meer hulp krijgen dan in de andere, puur op basis van hun woonplaats. Het coalitieakkoord van het huidige kabinet bevat een toezegging om het armoedebeleid te vereenvoudigen. Dit heeft ertoe geleid dat er verwachtingen zijn ontstaan dat er binnenkort maatregelen worden genomen om de verschillen in gemeentelijke regelingen te verminderen. Echter, Van Dijk waarschuwt dat de huidige plannen nog te vaag zijn en dat er concrete stappen moeten worden gezet om de ongelijkheid aan te pakken. De ongelijkheid in de inkomensondersteuning heeft verschillende gevolgen voor mensen met een laag inkomen. Het kan leiden tot stress, onzekerheid en een gevoel van onrechtvaardigheid. Bovendien kan het de financiële situatie van mensen verslechteren, waardoor ze in de schulden raken of hun huis dreigen te verliezen. De complexiteit van het systeem kan ook een drempel vormen voor mensen om hulp te zoeken, waardoor ze in een vicieuze cirkel van armoede terechtkomen. De situatie roept vragen op over de effectiviteit van het huidige armoedebeleid en de rol van de lokale overheden. Er is een groeiend besef dat een meer uniforme en transparante aanpak nodig is om ervoor te zorgen dat iedereen die recht heeft op inkomensondersteuning deze ook daadwerkelijk ontvangt.