Extra steun voor minima verschilt behoorlijk per gemeente: ‘Lijkt steeds meer op postcodeloterij’

De inkomensondersteuning voor mensen met een laag inkomen verschilt aanzienlijk per gemeente, waardoor de hulpverlening in toenemende mate lijkt op een postcodeloterij, zo blijkt uit recent onderzoek. Dit leidt tot onrechtvaardige situaties waarbij gezinnen met vergelijkbare inkomens in naburige gemeenten totaal verschillende bedragen aan aanvullende steun ontvangen. ## Wat is er gebeurd? Een nieuw onderzoek van het Instituut voor Publieke Economie (IPE) heeft de verschillen in inkomensondersteuning per gemeente blootgelegd. Het onderzoek, gebaseerd op data over de Individuele Inkomenstoeslag (IIT), toont aan dat de hoogte van de toeslag en de bijbehorende inkomensgrenzen sterk variëren. Dit betekent dat gezinnen met een laag inkomen in de ene gemeente recht hebben op aanzienlijke financiële hulp, terwijl hetzelfde gezin in een naburige gemeente mogelijk niets ontvangt. De verschillen zijn opvallend, zoals blijkt uit de vergelijking tussen Oost Gelre en Berkelland. Een gezin met een netto-inkomen van 2110 euro per maand kan in Oost Gelre een toeslag van 1026 euro ontvangen, terwijl hetzelfde gezin in Berkelland geen recht heeft op deze aanvullende steun. De IIT is bedoeld voor huishoudens die al geruime tijd met een laag inkomen worstelen en weinig perspectief hebben op verbetering. Het IPE benadrukt dat de IIT slechts één van de gemeentelijke regelingen is die mensen met een laag inkomen ondersteunen. Eerdere onderzoeken van het instituut toonden al aan dat de totale ondersteuning, wanneer alle regelingen in kaart worden gebracht, nog steeds aanzienlijke verschillen vertoont. Deze complexiteit maakt het voor veel mensen moeilijk om de beschikbare regelingen te begrijpen en aan te vragen. ## Achtergrond en context De IIT is een instrument waarmee gemeenten aanvullende inkomensondersteuning kunnen bieden aan mensen die niet in aanmerking komen voor de reguliere sociale zekerheid, zoals de bijstand. Gemeenten hebben de vrijheid om de hoogte van de IIT en de bijbehorende inkomensgrenzen zelf vast te stellen, wat leidt tot de huidige regionale verschillen. Deze lokale autonomie is historisch gegroeid uit de wens om gemeenten de mogelijkheid te geven hun eigen beleid te voeren, rekening houdend met lokale omstandigheden en behoeften. De huidige situatie is een gevolg van de decentralisatie van de armoedebeleid in Nederland. In het verleden lag de verantwoordelijkheid voor de inkomensondersteuning meer bij het Rijk. Door de verschuiving naar gemeenten werd beoogd dat lokale overheden beter in staat zouden zijn om in te spelen op de specifieke behoeften van hun inwoners. Echter, deze decentralisatie heeft ook geleid tot een fragmentatie van het beleid en een gebrek aan uniformiteit. Het IPE heeft de verschillen in de IIT al langer gesignaleerd en pleit voor een landelijke, uniforme regeling. De huidige situatie wordt door het instituut omschreven als een "postcodeloterij", omdat de kans op het ontvangen van inkomensondersteuning in hoge mate afhangt van de woonplaats. Dit creëert een gevoel van onrechtvaardigheid en bemoeilijkt het voor mensen om te begrijpen welke regelingen voor hen van toepassing zijn. ## Reacties en gevolgen De bevindingen van het IPE hebben geleid tot kritiek op de huidige manier van inkomensondersteuning. Jasper J. van Dijk, onderzoeker bij het IPE, stelt dat de verschillen "pijnlijk duidelijk" maken dat de regeling steeds meer op een postcodeloterij lijkt. Hij benadrukt dat de complexiteit van het systeem veel mensen in de war brengt en hen ervan weerhoudt om de hulp te ontvangen waar ze recht op hebben. Het coalitieakkoord van het huidige kabinet bevat een toezegging om het armoedebeleid te vereenvoudigen. Dit is een positieve ontwikkeling, maar het IPE waarschuwt dat de plannen tot nu toe nog vooral beschrijvend zijn. Er is behoefte aan concrete actie om de verschillen in inkomensondersteuning te verminderen en de regelingen toegankelijker te maken. De ongelijkheid in inkomensondersteuning kan leiden tot sociale uitsluiting en een verergering van de armoede. Mensen die in een gemeente wonen waar de inkomensondersteuning laag is, hebben minder mogelijkheden om rond te komen en hun levensstandaard te verbeteren. Dit kan leiden tot stress, gezondheidsproblemen en een verminderd gevoel van eigenwaarde. De IPE hoopt dat het onderzoek de urgentie van het vereenvoudigen van het armoedebeleid benadrukt en leidt tot een discussie over de wenselijkheid van een landelijke, uniforme regeling voor inkomensondersteuning. Een dergelijke regeling zou de ongelijkheid verminderen en ervoor zorgen dat iedereen die recht heeft op inkomensondersteuning deze ook daadwerkelijk ontvangt.