Een onverwacht decreet van Donald Trump in 2025 heeft een verwoestende impact gehad op de wereldwijde hiv-zorg, waardoor duizenden klinieken zijn gesloten en tienduizenden zorgverleners hun baan verloren, met name in Afrika en andere kwetsbare regio’s. Het besluit, dat een einde maakte aan een grootschalig hulpprogramma opgezet door George W. Bush, heeft de vooruitgang in de bestrijding van hiv en aids aanzienlijk teruggedraaid en de meest kwetsbare groepen in gevaar gebracht.

Wat is er gebeurd?

Het decreet van Donald Trump, begin 2025 ondertekend, markeerde een abrupt einde aan het President's Emergency Plan for AIDS Relief (PEPFAR), een programma dat sinds 2003 miljoenen mensen in 55 landen toegang gaf tot hiv-medicatie en preventieve maatregelen. Het programma, dat een cruciale rol speelde in de bestrijding van de pandemie, werd plotseling geconfronteerd met een drastische vermindering van de financiering, wat leidde tot een domino-effect van sluitingen en baanverliezen. Volgens een recent rapport hebben 1700 hiv-klinieken hun deuren gesloten en 16.000 zorgverleners hun werk verloren.

De plotselinge stopzetting veroorzaakte aanvankelijk grote verwarring onder hulpverleners, die onzeker waren over de omvang van de bezuinigingen en de duur van de maatregel. De situatie werd verder verergerd doordat de data, die door de Verenigde Staten werden beheerd en verzameld, offline werden gehaald. Dit gebrek aan informatie maakte het onmogelijk om een duidelijk overzicht te krijgen van de locaties van klinieken en de behoeften van de getroffen populaties. Activisten hebben zich ingezet om cijfers te verzamelen en de impact van het decreet te documenteren.

De gevolgen zijn bijzonder ernstig voor kwetsbare groepen, zoals homomannen en sekswerkers, die vaak afhankelijk zijn van de door PEPFAR gefinancierde diensten. Deze groepen lopen een verhoogd risico op hiv-infectie en hebben nu minder toegang tot essentiële zorg en preventie. Lynn Werlich van Aidsfonds Nederland omschreef de situatie als "alsof we terug zijn in de crisis van toen," verwijzend naar de beginjaren van de hiv/aids-epidemie.

Achtergrond en context

PEPFAR, opgezet door George W. Bush in 2003, was een van de meest succesvolle initiatieven in de volksgezondheid. Het programma heeft bijgedragen aan een significante vermindering van de hiv-besmettingsgraad en de sterftecijfers in Afrika en andere regio's. Voor 2025 was UNAIDS van mening dat hiv in 2030 geen acute bedreiging meer zou vormen voor de wereldwijde gezondheid, een verwachting die nu in gevaar is.

De beslissing van Trump om PEPFAR te beëindigen, viel op een moment dat de wereld al te kampen had met andere gezondheidscrisis. De timing en de manier waarop het decreet werd doorgevoerd, zorgden voor chaos en onzekerheid bij hulpverleners en patiënten. De terugtrekking van de financiering werd gezien als een politieke beslissing, los van de wetenschappelijke en medische noodzaak om de hiv-bestrijding voort te zetten.

De Verenigde Staten hebben historisch gezien een leidende rol gespeeld in de bestrijding van hiv/aids, zowel financieel als in onderzoek en ontwikkeling. PEPFAR was een belangrijk onderdeel van deze inspanning en de stopzetting ervan heeft de reputatie van de VS als een betrouwbare partner in de volksgezondheid wereldwijd beschadigd. De beslissing staat in schril contrast met de eerdere inzet van de Amerikaanse regering om de pandemie te bestrijden.

Reacties en gevolgen

De reacties op het decreet waren overwegend negatief. Internationale organisaties, hulpverleners en activisten uitten hun bezorgdheid over de gevolgen voor de hiv-zorg en de gezondheid van de meest kwetsbare groepen. Aidsfonds Nederland benadrukte de verwoestende impact en de noodzaak om de financiering te herstellen. De beslissing werd ook bekritiseerd vanwege het gebrek aan overleg en de onvoorspelbaarheid.

De sluiting van klinieken en het verlies van banen hebben directe gevolgen voor de toegang tot hiv-medicatie en preventieve maatregelen. Dit leidt tot een verhoogd risico op nieuwe infecties en een verslechtering van de gezondheidstoestand van mensen die al hiv-positief zijn. De terugval in de vooruitgang in de bestrijding van hiv/aids kan jaren duren om te herstellen, zelfs als de financiering wordt hersteld.

De situatie heeft ook geleid tot een heroverweging van de afhankelijkheid van de VS als belangrijkste financier van de hiv-zorg. Er is een groeiende behoefte aan alternatieve financieringsbronnen en een meer gedecentraliseerde aanpak om de hiv-bestrijding te waarborgen. De crisis heeft de kwetsbaarheid van de wereldwijde gezondheidszorg blootgelegd en de noodzaak van duurzame en onafhankelijke financieringsmodellen benadrukt.