Klein beestje, enorme jeuk: hoe stoppen we de eikenprocessierups?

De eikenprocessierups, een kleine rups met een groot effect, kent dit jaar een opvallende opleving in Nederland, met in sommige gebieden aanzienlijke overlast tot gevolg. Biologen waarschuwen dat de brandharen van de rups, die heftige jeuk en andere klachten kunnen veroorzaken, een groeiend probleem vormen, mede door klimaatverandering en de ontwaking van oudere grondnesten. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een inheemse soort die in Nederland steeds vaker voorkomt, heeft dit jaar een significante toename in aantallen laten zien. Uit recent onderzoek blijkt dat de rups nu op 13 procent van de onderzochte eikenbomen is aangetroffen, een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar. De rupsen veroorzaken lokale overlast, met name in gemeenten als Hoogeveen, Kapelle en Schiedam, waar de concentraties bijzonder hoog zijn. De overlast komt niet van de rups zelf, maar van de microscopisch kleine brandharen die de rupsen afscheiden. Deze haartjes bevatten een irriterende stof die bij contact met de huid of bij inademing heftige jeuk, huiduitslag en ademhalingsproblemen kan veroorzaken. In sommige gevallen, zoals in Hoogeveen, leidt de overlast tot situaties waarin bewoners zich niet meer veilig voelen in hun eigen tuin of huis. Onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) waarschuwen dat de huidige situatie nog niet zo ernstig is als de landelijke overlast die in 2019 werd ervaren, maar de trend is zorgwekkend. De rupsen gedijen goed in de warme omstandigheden van de afgelopen tijd, wat bijdraagt aan de snelle verspreiding en de toename van de populatie. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups is oorspronkelijk afkomstig uit het zuidoosten van Europa en delen van Azië. De rups heeft een voorkeur voor eikenbomen, maar kan zich ook in andere loofbomen nestelen en zelfs in de grond overwinteren. De eerste signalen van een toenemende aanwezigheid in Nederland dateren van de jaren ’80, maar de afgelopen decennia is de verspreiding aanzienlijk versneld. Een belangrijke factor in de toename van de eikenprocessierups is klimaatverandering. De mildere winters en langere zomers in Nederland bieden de rupsen ideale omstandigheden om te groeien en zich voort te planten. Daarnaast spelen de grondnesten een cruciale rol. De rupsen kunnen jarenlang in rust in de grond verblijven, waarna ze plotseling in grote aantallen tevoorschijn komen. Bioloog Arnold van Vliet, verbonden aan de WUR en bekend van De Natuurkalender, legt uit dat de rupsen niet alleen in eikenbomen leven, maar ook in de grond kunnen nestelen. Deze nesten kunnen meerdere jaren in rust blijven en vormen een reservoir voor toekomstige populaties. De recente ontwaking van deze grondnesten draagt bij aan de huidige opleving van de rupsen. ## Reacties en gevolgen De gemeenten waar de overlast het grootst is, zoals Hoogeveen, Kapelle en Schiedam, hebben maatregelen genomen om de situatie te beheersen. Deze maatregelen variëren van het bestrijden van de rupsen met biologische middelen tot het informeren van de bevolking over de risico's en preventieve maatregelen. De effectiviteit van deze maatregelen is echter beperkt, omdat de rupsen zich vaak op moeilijk bereikbare plaatsen nestelen. De overlast heeft niet alleen gevolgen voor de gezondheid en het welzijn van bewoners, maar ook voor de economie. Het bestrijden van de rupsen kost gemeenten geld, en de aantasting van eikenbomen kan leiden tot schade aan de natuurlijke omgeving en de landbouw. Daarnaast kan de overlast leiden tot een afname van het toerisme in getroffen gebieden. De WUR adviseert om de ontwikkeling van de rupsenpopulatie nauwlettend te volgen en om preventieve maatregelen te nemen, zoals het verwijderen van rupsen van bomen en het vermijden van contact met de brandharen. Verder wordt onderzoek gedaan naar effectievere bestrijdingsmethoden, zoals het gebruik van natuurlijke vijanden van de rups. ## Wat betekent dit voor de toekomst? De toename van de eikenprocessierups is een duidelijke indicatie van de impact van klimaatverandering op de Nederlandse natuur. De verwachting is dat de rupsen de komende jaren nog vaker en in grotere aantallen zullen voorkomen, tenzij er drastische maatregelen worden genomen om de klimaatverandering te beperken. De huidige situatie benadrukt de noodzaak van een integrale aanpak om de overlast te beheersen. Dit omvat niet alleen het bestrijden van de rupsen, maar ook het aanpassen van het landschap om de verspreiding te beperken en het vergroten van de weerbaarheid van de eikenbomen tegen de rupsen. Het is essentieel dat gemeenten, onderzoekers en burgers samenwerken om de uitdaging aan te gaan. De situatie met de eikenprocessierups is een waarschuwing voor andere invasieve soorten die mogelijk in de toekomst naar Nederland zullen komen. Het is belangrijk om de ecosystemen goed te monitoren en om vroegtijdig maatregelen te nemen om de impact van deze soorten te minimaliseren.