Klein beestje, enorme jeuk: hoe stoppen we de eikenprocessierups?

De eikenprocessierups, een kleine rups met een groot effect, is dit jaar in recordaantal gesignaleerd in Nederland, wat leidt tot toenemende overlast en zorgen voor bewoners in diverse gemeenten. Biologen waarschuwen voor de vervelende klachten die de brandharen van de rups kunnen veroorzaken en wijzen op klimaatverandering en de aanwezigheid van grondnesten als belangrijke oorzaken van de opmars. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups is dit jaar in grotere aantallen dan ooit aangetroffen in Nederland. Op ruim 122.000 onderzochte eikenbomen is de rups op 13 procent van de bomen gesignaleerd, een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar. Deze toename leidt tot toenemende overlast voor bewoners, met name in gemeenten als Hoogeveen, Kapelle en Schiedam, waar de concentraties rupsen bijzonder hoog zijn. De rups zelf is niet direct schadelijk, maar de brandharen die hij verspreidt veroorzaken aanzienlijke klachten. De brandharen zijn microscopisch klein en bevatten een irriterende stof die bij inademing, huidcontact of oogcontact heftige reacties kan veroorzaken. Deze reacties variëren van jeuk en huiduitslag tot ademhalingsproblemen en in ernstige gevallen zelfs allergische reacties. De overlast is zo groot in sommige gebieden dat bewoners zich niet langer veilig voelen in hun eigen tuin of huis. Bioloog Arnold van Vliet van Wageningen University & Research (WUR) stelt dat de rupsen goed gedijen dankzij de hoge temperaturen van de afgelopen tijd. Hij benadrukt dat de huidige situatie nog niet de omvang bereikt van de landelijke overlast die zich in 2019 voordeed, maar waarschuwt voor verdere verspreiding. De aanwezigheid van grondnesten, waar de rupsen jarenlang in rust kunnen blijven, draagt bij aan de onvoorspelbaarheid en persistentie van de plaag. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups (Theretra fagae) is een relatief nieuwe indringer in Nederland. De rups, afkomstig uit het zuiden van Europa, werd voor het eerst in 2006 in Nederland gesignaleerd. In eerste instantie was de verspreiding beperkt, maar de afgelopen jaren heeft de rups zich snel verspreid over een groot deel van het land. Deze verspreiding wordt in belangrijke mate gestimuleerd door klimaatverandering, waardoor de omstandigheden in Nederland steeds gunstiger worden voor de rups. De rups heeft een voorkeur voor eikenbomen, maar kan zich ook in andere loofbomen nestelen, en soms zelfs in de grond. De grondnesten vormen een belangrijk aspect van de dynamiek van de rupsenpopulatie. Hierin kunnen de rupsen meerdere jaren in rust blijven, waardoor ze een reservoir vormen voor toekomstige uitbraken. De rupsen leven in groepen, wat de overlast verder vergroot. De eikenprocessierups heeft een complexe levenscyclus. De rupsen komen uit het ei en voeden zich met eikenbladeren. Na een aantal eufen (rupsstadia) verpoppen ze zich en komen er daarna volwassen motten uit. De motten zijn niet schadelijk en leven slechts enkele dagen, waarna ze sterven. De eitjes worden vervolgens afgezet op eikenbomen, waaruit de cyclus opnieuw begint. ## Reacties en gevolgen De toenemende overlast van de eikenprocessierups leidt tot bezorgdheid onder bewoners en gemeenten. In sommige gebieden worden maatregelen genomen om de rupsen te bestrijden, zoals het verwijderen van nesten en het inzetten van biologische bestrijdingsmethoden. Echter, de bestrijding van de rupsen is complex en kostbaar, en de effectiviteit ervan is vaak beperkt. Gemeenten zoals Hoogeveen, Kapelle en Schiedam worstelen met de situatie en proberen bewoners te informeren en te ondersteunen. Er wordt geadviseerd om contact te vermijden met de rupsen en hun brandharen, en om bij klachten een arts te raadplegen. De situatie in Hoogeveen is bijzonder ernstig, waarbij bewoners zich niet langer veilig voelen in hun eigen omgeving. De situatie heeft ook gevolgen voor de economie. De kosten voor bestrijding, medische behandelingen en het missen van werk door klachten lopen op. Daarnaast kan de overlast het toerisme negatief beïnvloeden. De WUR onderzoekt verschillende methoden om de overlast te verminderen, waaronder het inzetten van natuurlijke vijanden van de rups en het ontwikkelen van resistentere eikenbomen.