Een overweldigend aantal Nederlandse gemeenten, ruim een kwart van het land, verbiedt de komende jaarwisseling volledig vuurwerk, ook voor verenigingen, in een poging de jaarwisseling veiliger te maken en de druk op de handhaving te verminderen. Deze trend, die zich verspreidt over het hele land, markeert een significante verschuiving in de aanpak van de jaarwisseling en roept vragen op over de impact op tradities en de rol van verenigingen.

Wat is er gebeurd?

Minstens 81 gemeenten in Nederland hebben aangekondigd dat er tijdens de komende jaarwisseling geen vuurwerk mag worden afgestoken, niet eens door verenigingen en stichtingen die een ontheffing zouden kunnen aanvragen. Dit aantal groeit nog steeds, aangezien de rondvraag van het AD en zeven regionale kranten onder ruim driehonderd gemeenten nog niet alle reacties heeft verzameld. De Wet Veilige Jaarwisseling, die de mogelijkheid tot vuurwerkverboden creëert, wordt nu in grotere mate ingezet dan verwacht.

De meeste gemeenten die een vuurwerkverbod invoeren, zijn stedelijke gebieden, zoals Eindhoven, Nijmegen, Tilburg, Utrecht en Zwolle, die al eerder dergelijke maatregelen hadden genomen. Echter, een groeiend aantal andere steden, waaronder Amsterdam, Breda, Delft, Deventer, Leiden en Rotterdam, hebben nu besloten om geen enkele ontheffing te verlenen. Dit betekent dat zelfs verenigingen die traditioneel vuurwerk afsteken, dit niet mogen doen.

De beslissing om geen ontheffingen te verlenen, wordt voornamelijk gemotiveerd door praktische problemen. Gemeenten geven aan te weinig tijd te hebben om de vele aanvragen te beoordelen en te weinig handhavingspersoneel, zoals politie en buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s), beschikbaar te hebben tijdens de jaarwisseling. Een woordvoerder van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema benadrukt dat het verlenen van ontheffingen het vuurwerkverbod zou ondermijnen.

Achtergrond en context

De Wet Veilige Jaarwisseling werd in 2021 ingevoerd, met als doel de overlast en de risico's rondom de jaarwisseling te verminderen. De wet gaf gemeenten de mogelijkheid om vuurwerkverboden in te stellen, maar bood ook de optie voor verenigingen en stichtingen om een ontheffing aan te vragen om toch vuurwerk af te steken. De wetgeving kwam voort uit jarenlange discussie over de impact van illegaal afgestoken vuurwerk, de overlast voor omwonenden en de druk op de hulpdiensten.

De toename van vuurwerkverboden is ook een reactie op de toenemende complexiteit van de handhaving. De verkoop van legaal vuurwerk is beperkt tot een korte periode, maar de handel in illegaal vuurwerk blijft een probleem. Dit leidt tot een grotere druk op de politie en andere hulpdiensten tijdens de jaarwisseling, die vaak te maken hebben met verwondingen, branden en geluidsoverlast.

De trend van gemeentelijke vuurwerkverboden is niet uniform over het land verdeeld. Regio's zoals Limburg, Brabant en Zeeland, maar ook de regio Rotterdam-Rijnmond, zien een sterke toename van gemeenten die vuurwerk verbieden. In Limburg hebben 26 van de 31 gemeenten de minister van Justitie laten weten geen toestemming te verlenen, terwijl in Zeeland 11 van de 13 gemeenten hetzelfde besluit hebben genomen.

Reacties en gevolgen

De beslissing van de gemeenten om vuurwerkverboden in te voeren en geen ontheffingen te verlenen, heeft geleid tot gemengde reacties. Vuurwerkverenigingen en stichtingen uiten hun teleurstelling en vrezen voor de toekomst van hun activiteiten. Zij argumenteren dat het verbod een traditie wegneemt en de sociale cohesie binnen verenigingen kan aantasten.

Aan de andere kant verwelkomen buurtbewoners en veiligheidsorganisaties de maatregelen. Zij hopen dat de vuurwerkverboden de overlast en de risico's tijdens de jaarwisseling zullen verminderen. De verwachting is dat de druk op de hulpdiensten zal afnemen en dat minder mensen zullen worden getroffen door verwondingen.

De effectiviteit van de vuurwerkverboden zal afhangen van de mate van handhaving. Gemeenten hebben aangegeven dat ze extra middelen inzetten om de verboden te handhaven, maar de politie en BOA’s staan voor een grote uitdaging om de vele vuurwerkverboden te controleren over het hele land. De verwachting is dat er een toename zal zijn van illegaal vuurwerk, wat de handhaving nog verder bemoeilijkt.