Polish PM pledges memorial to victims of WW2 'genocide by Ukrainian nationalists'

De spanningen tussen Polen en Oekraïne bereiken een hoogtepunt, met de aankondiging van een nationaal monument in Polen voor de slachtoffers van de Volhyniamassacres tijdens de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende diplomatieke gevolgen, waaronder het intrekken van hoge onderscheidingen. De kwestie, die al decennia smeult, wordt nu versterkt door recente acties van de Oekraïense president Zelensky, die een militaire eenheid heeft vernoemd naar de Oekraïense Insurgent Army (UPA). ## Wat is er gebeurd? Pools premier Donald Tusk heeft aangekondigd dat Polen een nationaal monument zal oprichten ter nagedachtenis aan de slachtoffers van wat Polen beschouwt als een "genocide" gepleegd door Oekraïense nationalisten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De aankondiging viel samen met de jaarlijkse herdenking van de Volhyniamassacres, waarbij naar schatting 100.000 etnische Polen werden vermoord door de Oekraïense Insurgent Army (UPA) tussen 1943 en 1945. De herdenking vond plaats in Warschau en andere Poolse steden, waarbij de gebeurtenissen centraal stonden in de publieke reflectie. De actie volgt op een groeiende diplomatieke crisis tussen Polen en Oekraïne, die begon met de beslissing van president Zelensky om een Oekraïense militaire eenheid te vernoemen naar de UPA. Deze daad werd door Polen als een belediging beschouwd en leidde tot het intrekken van Polen's hoogste staatsonderscheiding, de Orde van de Witte Adelaar, aan Zelensky. De beslissing werd genomen door president Karol Nawrocki, die benadrukte dat de actie noodzakelijk was, ondanks dat de spanningen de steun van Polen aan Oekraïne in de strijd tegen de Russische invasie niet zouden beïnvloeden. De reactie op Zelensky’s beslissing was niet van Oekraïense zijde afwezig. Drie voormalige Oekraïense presidenten, in een teken van solidariteit met Zelensky, hebben hun eigen Orde van de Witte Adelaar teruggegeven aan Polen. Zelensky zelf sprak via een videoboodschap, waarin hij aangaf dat vertegenwoordigers van de Oekraïense staat deelnamen aan gezamenlijke gebeden met Poolse vertegenwoordigers, een poging tot verzoening te symboliseren. ## Achtergrond en context De Volhyniamassacres vormen een complex en controversieel hoofdstuk in de geschiedenis van zowel Polen als Oekraïne. De UPA was een paramilitair Oekraïens nationalistisch verzetsbeweging die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was in Volhynia en Galicië, regio's die toen deel uitmaakten van Polen en later onder Sovjet- en Duitse controle kwamen. De UPA vocht tegen zowel de Nazi-Duitse bezetting als de Sovjet-Unie, maar ook tegen de Poolse bevolking in de regio, wat leidde tot de genoemde massacres. De interpretatie van de gebeurtenissen verschilt sterk tussen Polen en Oekraïne. Polen beschouwt de Volhyniamassacres als een genocide, een systematische vernietiging van de Poolse bevolking door Oekraïense nationalisten. In Oekraïne worden de UPA vaak gezien als helden die vochten voor de onafhankelijkheid van Oekraïne, zowel tegen de Nazi's als tegen de Sovjets en de Poolse autoriteiten. Deze tegenstrijdige perspectieven hebben geleid tot decennia van spanningen en een gebrek aan consensus over de verantwoordelijkheid voor de slachtingen. De recente gebeurtenissen, met name de vernoeming van de militaire eenheid, hebben de reeds bestaande spanningen verder vergroot. De actie van Zelensky wordt in Polen gezien als een poging om de historische verantwoordelijkheid voor de massacres te bagatelliseren en de UPA te verheerlijken. De terugtrekking van de Orde van de Witte Adelaar is een krachtig symbool van de diepte van de huidige diplomatieke crisis. ## Reacties en gevolgen De aankondiging van het monument en de daaropvolgende diplomatieke acties hebben geleid tot wijdverbreide reacties, zowel in Polen als in Oekraïne. Premier Tusk benadrukte dat de waarheid over de gebeurtenissen essentieel is voor de verwerking van het verleden en de bevordering van een betere toekomst. Hij spoorde Oekraïne aan om de "waarheid te omarmen" als een voorwaarde voor een toekomstige toetreding tot de Europese Unie. De terugtrekking van de Orde van de Witte Adelaar door de voormalige presidenten is een zeldzame en symbolische daad van solidariteit met Zelensky. Het toont de verdeeldheid binnen de Oekraïense elite over de manier waarop de historische gebeurtenissen moeten worden geëerd en herinnerd. De reactie van Zelensky zelf, met de gezamenlijke gebeden, duidt op een poging om de brug te bouwen en de spanningen te verminderen, hoewel de impact hiervan nog onzeker is. De crisis heeft ook gevolgen voor de bilaterale relatie tussen Polen en Oekraïne. Hoewel Polen zijn steun aan Oekraïne in de strijd tegen Rusland blijft garanderen, heeft de diplomatieke crisis de relatie aanzienlijk gespannen. De toekomst van de relatie hangt af van de bereidheid van beide partijen om de historische kwesties openlijk te bespreken en een gemeenschappelijk begrip te bereiken.