Een overweldigend aantal Nederlandse gemeenten sluit de deur voor professioneel vuurwerk tijdens de jaarwisseling, waarbij ruim een kwart van de 342 gemeenten een volledig verbod invoert, ook voor verenigingen. Deze trend, gedreven door capaciteitsproblemen en zorgen over handhaving, markeert een ingrijpende verschuiving in de jaarwisselingstraditie.
Uit een grootschalige rondvraag van het AD en zeven regionale kranten blijkt dat minstens 99 gemeenten in Nederland de komende jaarwisseling volledig vuurwerkvrij zullen maken. Dit verbod, gebaseerd op de Wet Veilige Jaarwisseling, verbiedt niet alleen particulier vuurwerk, maar ook de afsteektochten van verenigingen en stichtingen die een ontheffing zouden kunnen aanvragen. De meeste van deze gemeenten bevinden zich in stedelijke gebieden, maar ook kleinere gemeenten in regioverband sluiten zich aan bij de trend.
De Wet Veilige Jaarwisseling biedt gemeenten de mogelijkheid om vuurwerk te verbieden en verenigingen de kans om een ontheffing te verkrijgen. Echter, de complexiteit van het beoordelen van deze aanvragen, in combinatie met een tekort aan handhavingspersoneel, heeft geleid tot een wijdverspreide terughoudendheid. Veel gemeenten geven aan dat het verlenen van ontheffingen het vuurwerkverbod zou ondermijnen en de effectiviteit ervan zou verminderen.
Steden als Eindhoven, Nijmegen, Tilburg, Utrecht en Zwolle hadden al eerder vuurwerkverboden ingevoerd. Nu volgen andere grote steden zoals Amsterdam, Breda, Delft, Deventer, Leiden en Rotterdam hun voorbeeld, en weigeren ze alle aanvragen voor ontheffingen. Ook in provincies Limburg, Brabant en Zeeland is er een sterke tendens om vuurwerkclubs en verenigingen tegen te houden.
De Wet Veilige Jaarwisseling werd in 2022 ingevoerd, met als doel de overlast en gevaren rondom de jaarwisseling te verminderen. De wet gaf gemeenten de bevoegdheid om vuurwerk te verbieden en stelde regels op voor de afgifte van ontheffingen aan verenigingen. De wetgeving kwam voort uit jarenlange discussie over de impact van vuurwerk op de volksgezondheid, de veiligheid en het milieu.
De toenemende populariteit van vuurwerkverboden is ook te wijten aan de groeiende bezorgdheid over de gevolgen van hard vuurwerk voor de volksgezondheid. Naast de risico’s van brandwonden en letsel, veroorzaakt vuurwerk geluidsoverlast, stress bij dieren en luchtvervuiling. De COVID-19 pandemie, met de bijbehorende beperkingen op openbare bijeenkomsten, heeft de discussie over vuurwerk verder aangewakkerd.
De complexiteit van de Wet Veilige Jaarwisseling, met de vereiste van ontheffingen en de noodzaak tot handhaving, heeft de druk op de gemeentebesturen vergroot. De noodzaak om voldoende politieagenten en boa's in te zetten tijdens de jaarwisseling, in combinatie met de beperkte middelen, maakt het voor veel gemeenten moeilijk om de Wet Veilige Jaarwisseling effectief te implementeren en te handhaven.
De beslissing van de gemeenten om de deur dicht te gooien voor vuurwerkclubs en verenigingen, heeft geleid tot gemengde reacties. Vuurwerkorganisaties uiten hun frustratie over de beperkingen en de onduidelijke criteria voor het verlenen van ontheffingen. Ze beargumenteren dat professioneel vuurwerk een belangrijke economische factor is en een cultureel aspect van de jaarwisseling vertegenwoordigt.
Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam benadrukt dat het verlenen van ontheffingen het vuurwerkverbod zou ondermijnen. Ze stelt dat de focus moet liggen op het creëren van een veilige en rustige jaarwisseling voor alle inwoners. Ook de minister van Justitie heeft aangegeven dat de beoordeling van ontheffingsaanvragen een enorme belasting vormt voor de gemeenten.
De gevolgen van de wijdverspreide vuurwerkverboden zijn nog niet volledig te overzien. Er is bezorgdheid dat het verbod kan leiden tot meer illegaal vuurwerkgebruik en een toename van overlast. De politie en handhavingsinstanties staan voor een grote uitdaging om de naleving van de vuurwerkverboden te waarborgen. De verwachting is dat de jaarwisseling 2026-2027 een significant ander karakter zal hebben dan voorgaande jaren.