Russische burgers trekken massaal liquide middelen aan, wat de reeds vertraagde oorlogsgerichte economie verder onder druk zet. De toename van contant geld in omloop is de grootste sinds de Covid-19 pandemie en wordt aangedreven door onzekerheid, internetonderbrekingen en een groeiend wantrouwen in digitale transacties.
De Russische Centrale Bank heeft een aanzienlijke toename van contant geld in omloop geregistreerd, met een stijging van 1,56 biljoen roebel (ongeveer 14,8 miljard euro) sinds begin dit jaar. Dit is de grootste toename voor deze periode sinds de Covid-19 pandemie en wijst op een groeiende voorkeur voor contante betalingen onder Russische burgers. De trend is recentelijk versterkt door herhaalde shutdowns van mobiel internet, ingevoerd door de overheid als maatregel tegen drone-aanvallen.
De redenen voor de massale geldopname zijn divers. Naast de onzekerheid die voortvloeit uit de oorlog in Oekraïne en de economische gevolgen daarvan, spelen praktische problemen met digitale betalingen een rol. De internetonderbrekingen maken het onmogelijk om met pinpassen of mobiele betaaldiensten te betalen, waardoor contant geld de enige veilige optie lijkt voor veel burgers. Mensen uiten hun zorgen over de betrouwbaarheid van digitale systemen in tijden van crisis, en contant geld biedt een gevoel van controle en zekerheid.
De toegenomen vraag naar contant geld creëert een nieuwe uitdaging voor de Russische overheid. Het bemoeilijkt de belastinginning, terwijl de staat tegelijkertijd worstelt met een groeiend begrotingsdeficit en aanzienlijke uitgaven aan de oorlog in Oekraïne. Hoewel de olie- en gassector, een cruciale bron van inkomsten voor Rusland, profiteert van hogere olieprijzen, vertraagt de bredere economie aanzienlijk.
De huidige trend van toenemende contante betalingen is niet nieuw. Eerdere pieken in geldopnames werden waargenomen na de aankondiging van de gedeeltelijke mobilisatie in september 2022 en tijdens de kortstondige opstand van de Wagner-groep in juni 2023. Deze gebeurtenissen creëerden een klimaat van onzekerheid en angst, waardoor burgers hun vermogen wilden beschermen en een buffer wilden creëren voor mogelijke toekomstige problemen.
De Russische economie is al geruime tijd onder druk. De oorlog in Oekraïne heeft geleid tot internationale sancties, verstoringen van de toeleveringsketens en een afname van de investeringen. De Russische economie is sterk afhankelijk van de export van grondstoffen, met name olie en gas. Hoewel de prijzen van deze grondstoffen recentelijk zijn gestegen, heeft dit niet voldoende effect gehad om de economische schade te compenseren.
De shutdowns van mobiel internet zijn een relatief recente ontwikkeling. De overheid rechtvaardigt deze maatregel als een middel om drone-aanvallen te verstoren, maar de praktische gevolgen voor de bevolking zijn aanzienlijk. Het belemmert niet alleen de mogelijkheid om elektronisch te betalen, maar bemoeilijkt ook de communicatie en het dagelijks leven. Deze maatregel wordt door sommigen gezien als een teken van de toenemende controle van de overheid en een verdere beperking van de vrijheden van de burgers.
De overheid reageert op de situatie met een mengeling van bezorgdheid en pogingen om de situatie te beheersen. Officiële verklaringen benadrukken de noodzaak om de economische stabiliteit te handhaven en de belastinginning te verbeteren. Er zijn geruchten over maatregelen om de vraag naar contant geld te verminderen, maar concrete plannen zijn nog niet bekendgemaakt.
De toename van contant geld in omloop maakt het voor de Russische overheid moeilijker om de economie te monitoren en te reguleren. Contant geld is moeilijker te traceren dan digitale transacties, waardoor het voor criminelen en belastingontduikers aantrekkelijker wordt. Dit kan leiden tot een verdere erosie van de belastingbasis en een verzwakking van de economische stabiliteit.
De trend kan ook een psychologisch effect hebben op de bevolking. Het versterkt het gevoel van onzekerheid en wantrouwen in de overheid en de financiële instellingen. Dit kan leiden tot een verdere afname van het consumentenvertrouwen en een vermindering van de economische activiteit. De situatie onderstreept de kwetsbaarheid van de Russische economie en de uitdagingen waarmee het land wordt geconfronteerd als gevolg van de oorlog in Oekraïne.
