Nederlanders die regelmatig de grens oversteken om in Duitsland goedkoper sigaretten te kopen, zullen in de komende jaren merken dat deze voordeel kleiner wordt, aangezien de Duitse accijnzen op tabaksproducten stapsgewijs worden verhoogd. Deze verhoging, die over vier jaar een pakje sigaretten bijna even duur maakt als in Nederland, is een reactie op internationale druk en een poging om het roken onder jongeren en volwassenen terug te dringen.

Wat is er gebeurd?

De Duitse overheid heeft een plan aangekondigd om de accijnzen op sigaretten en andere tabaksproducten geleidelijk te verhogen gedurende de komende vier jaar. Deze stapsgewijze verhoging zal de prijs van een pakje sigaretten aanzienlijk opdrijven, waardoor het prijsverschil met Nederland kleiner wordt. Momenteel kost een pakje sigaretten in Duitsland gemiddeld 8 euro, terwijl de prijs in Nederland varieert tussen de 11,10 en 14,00 euro. Na de verhogingen zal een pakje sigaretten in 2030 naar verwachting minimaal 11,78 euro kosten.

De verhoging is niet alleen van toepassing op sigaretten, maar ook op andere rookwaren, waaronder e-sigaretten. De precieze verhogingen per jaar zijn als volgt: in 2027 zal een pakje sigaretten gemiddeld 9,10 euro kosten, in 2028 9,91 euro, in 2029 ten minste 10,81 euro en in 2030 11,78 euro. Deze stapsgewijze aanpak is gekozen boven een directe, grotere verhoging, hoewel de redenen hiervoor door de Duitse overheid enigszins vaag zijn gecommuniceerd.

De maatregel is een reactie op de toenemende bezorgdheid over de volksgezondheid en de wens om het roken onder jongeren en volwassenen te ontmoedigen. Duitsland heeft een aanzienlijk aantal rokers, met bijna 20% van de 15-plussers die regelmatig roken of andere tabakswaren gebruiken. De verhoging van de accijnzen wordt gezien als een middel om roken minder aantrekkelijk te maken, met name voor jongeren.

Achtergrond en context

De huidige situatie is het resultaat van een langdurige trend van stijgende accijnzen op tabaksproducten in veel Europese landen. Deze stijgingen worden vaak ingegeven door de volksgezondheid, maar ook door de behoefte aan belastinginkomsten. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft Duitsland in het verleden al bekritiseerd vanwege de relatief lage accijnzen op tabaksproducten in vergelijking met andere Europese landen.

De relatief lage prijzen in Duitsland hebben ertoe geleid dat veel Nederlanders, Belgische en zelfs Franse consumenten de grens oversteken om sigaretten te kopen, een fenomeen dat bekend staat als "grensreizen" voor tabaksproducten. Dit heeft een impact op de belastinginkomsten van de Nederlandse overheid en draagt bij aan de economische voordelen voor Duitse retailers in grensgebieden. De stapsgewijze verhoging van de accijnzen is bedoeld om dit grenseffect te verminderen.

De Duitse regering heeft aangegeven dat de verhoging van de accijnzen onderdeel is van een bredere strategie om de volksgezondheid te verbeteren. Naast de prijsverhoging worden ook andere maatregelen genomen, zoals campagnes om jongeren bewust te maken van de risico's van roken en de beperking van de beschikbaarheid van tabaksproducten. De verhoging van de accijnzen op e-sigaretten is een relatief nieuwe ontwikkeling, gezien de groeiende populariteit van deze producten, vooral onder jongeren.

Reacties en gevolgen

De aankondiging van de verhoging van de accijnzen heeft geleid tot kritiek, met name vanuit de boulevardkrant Bild, die de stapsgewijze aanpak als een "salami-tactiek" beschrijft. Critici beargumenteren dat een directe, grotere verhoging effectiever zou zijn in het terugdringen van het aantal rokers. Het ministerie van Financiën heeft in een reactie aangegeven dat de verhoging gericht is op de "bescherming van de volksgezondheid" en het verminderen van het aantal rokers onder jongeren en volwassenen.

De verhoging van de accijnzen zal waarschijnlijk leiden tot een afname van het aantal grensreizen voor tabaksproducten, wat een positief effect kan hebben op de belastinginkomsten van de Nederlandse overheid. Tegelijkertijd kan het leiden tot een verschuiving naar andere rookproducten, zoals e-sigaretten, of zelfs een toename van de smokkel van tabaksproducten. De effectiviteit van de maatregel in het terugdringen van het aantal rokers zal afhangen van de combinatie met andere preventieve maatregelen.

De verhoging van de prijzen van tabaksproducten heeft doorgaans een negatieve impact op de tabaksindustrie. Fabrikanten zullen mogelijk hun productaanbod aanpassen of alternatieve markten zoeken om de verliezen te compenseren. De verhoging kan ook een impact hebben op de detailhandel, met name op winkels in grensgebieden die afhankelijk zijn van de verkoop aan buitenlandse consumenten.