De Nederlandse mondzorg staat op het punt een ernstig tekort te ervaren, een situatie die tandartsen omschrijven als een ‘mondzorginfarct’, als er niet snel maatregelen worden genomen. De combinatie van een snel vergrijzende bevolking en een afnemend aantal tandartsen dreigt de toegang tot basis mondzorg in Nederland te bemoeilijken.

Wat is er gebeurd?

Tandartsen in Nederland waarschuwen voor een groeiend tekort aan professionals, wat kan leiden tot een ‘mondzorginfarct’. Dit probleem wordt verergerd door de demografische ontwikkelingen in Nederland, waarbij het aantal ouderen snel toeneemt. De Rabobank heeft recent onderzoek gepubliceerd dat aantoont dat de vergrijzing een dubbele impact heeft, omdat een groot deel van de oudere bevolking ook de 75 jaar of ouder is. Deze oudere ouderen hebben bovendien vaker hun eigen tanden behouden, wat resulteert in een hogere frequentie van tandartsbezoeken.

De toename in het aantal tandartsbezoeken bij ouderen is significant; in 2024 bezochten 75-plussers gemiddeld 3,2 keer de tandarts, tegenover slechts 1,6 keer in 2014. Deze trend, gecombineerd met de verwachte uitstroom van tandartsen, creëert een onhoudbare situatie. Hans de Vries, voorzitter van de KNMT (Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde), benadrukt de urgentie van de situatie en spreekt van een ‘mondzorginfarct’ dat naderende is.

De KNMT heeft de Tweede Kamer al vijf jaar geleden gewaarschuwd, in een zogenaamde ‘brandbrief’, dat er snel actie moest worden ondernomen. De huidige situatie wordt gezien als een bevestiging van die vroege waarschuwing, waarbij de tijd dringt om passende maatregelen te implementeren. De toename van de zorgvraag overstijgt de beschikbare capaciteit, wat de druk op de bestaande tandartsen verder vergroot.

Achtergrond en context

De ‘dubbele vergrijzing’ in Nederland, waarbij het aantal 65-plussers en 75-plussers snel groeit, is een belangrijke factor achter dit probleem. In de komende tien jaar wordt verwacht dat het aantal 65-plussers met 713.000 toeneemt, waarvan 461.000 de 75 jaar zullen overschrijden. In 2045 zal een op de zeven inwoners van Nederland ouder zijn dan 75 jaar, een aanzienlijke stijging ten opzichte van de huidige verhouding van één op de tien.

De verandering in de mondgezondheid van ouderen speelt ook een cruciale rol. Vroeger was het gebruikelijk dat ouderen een volledig kunstgebit droegen. Tegenwoordig behouden veel ouderen meer van hun eigen tanden, vaak aangevuld met bruggen en kronen. Dit leidt tot een grotere behoefte aan tandheelkundige zorg, omdat deze constructies regelmatig onderhoud en reparatie vereisen.

Econoom Leontine Treur van de Rabobank wijst op de impact van deze ‘oudere ouderen’, die een significant grotere vraag naar tandheelkundige zorg genereren. De vergrijzing van de bevolking leidt tot een toename van de totale zorgvraag, terwijl tegelijkertijd een uitstroom van tandartsen verwacht wordt, waardoor de situatie verder verslechtert.

De historische context laat zien dat de mondzorg in Nederland al langer onder druk staat. De vergrijzing is een langzaam proces, maar de impact op de tandheelkundige zorg is pas recentelijk duidelijk geworden. Eerdere waarschuwingen van de KNMT, zoals de ‘brandbrief’ van vijf jaar geleden, werden niet op de juiste manier opgepakt, wat de huidige crisis heeft verergerd.

Reacties en gevolgen

De KNMT roept op tot ‘alle zeilen bijzetten’ om het verwachte tekort aan tandartsen te voorkomen. Dit kan inhouden dat er meer tandartsen worden opgeleid, dat tandartsen uit het buitenland worden aangetrokken, of dat de taken van tandartsen worden verdeeld over andere mondzorgprofessionals, zoals preventie-assistenten en mondhygiënisten.

De mogelijke gevolgen van een ‘mondzorginfarct’ zijn ernstig. Minder toegang tot tandheelkundige zorg kan leiden tot een toename van tandbederf, pijnklachten en andere mondgezondheidsproblemen, vooral onder ouderen. Dit kan op zijn beurt leiden tot een verminderde kwaliteit van leven en hogere zorgkosten op de lange termijn.

De Rabobank benadrukt dat er een structurele oplossing nodig is om de groeiende vraag naar mondzorg op te vangen. Dit vereist een combinatie van maatregelen, waaronder investeringen in de opleiding van tandartsen, het verbeteren van de arbeidsvoorwaarden voor tandartsen en het optimaliseren van de inzet van andere mondzorgprofessionals.

De waarschuwing van de tandartsen en de Rabobank heeft geleid tot een groeiend debat over de toekomst van de mondzorg in Nederland. Politici en andere stakeholders worden opgeroepen om actie te ondernemen om de toegang tot mondzorg voor alle Nederlanders te waarborgen.