Tankstationhouders in Nederland staan voor een existentiële crisis, gedwongen tot ingrijpende veranderingen zoals het uitbreiden van hun winkels of de overstap naar onbemande stations, terwijl grote olieconcerns profiteren van de stijgende brandstofprijzen. De situatie, verergerd door geopolitieke onrust en prijsverschillen met buurlanden, dreigt de toekomst van honderden, mogelijk duizenden, lokale ondernemers in gevaar te brengen.

Wat is er gebeurd?

Tankstationhouders in Nederland kampen met toenemende financiële problemen, waardoor drastische maatregelen noodzakelijk zijn om hun bestaan te waarborgen. De brancheorganisatie Bovag adviseert pomphouders om hun winkels flink uit te breiden of over te stappen op een onbemand tankstationmodel. Deze ontwikkeling volgt op eerdere waarschuwingen van brancheorganisatie Drive, die becijferde dat al 400 tot 500 pomphouders in Nederland in de problemen zitten, met een potentiële toename tot duizend als de huidige trend zich voortzet. De oorzaak ligt in een combinatie van factoren, waaronder stijgende inkoopprijzen, belastingdruk en de toenemende populariteit van tanken in het buitenland.

De scheve verhoudingen in de keten zijn een cruciale factor. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft onthullend onderzoek gepubliceerd dat aantoont dat raffinaderijen tot 25 cent per liter benzine verdienen, terwijl pomphouders slechts 18 cent overhouden. Bij diesel kunnen de marges voor de grote producenten zelfs oplopen tot 46 cent per liter. Dit verschil in inkomsten laat zien waar het geld in de brandstofketen terechtkomt, en benadrukt de precaire financiële positie van de lokale pomphouders.

De recente stijging van de brandstofprijzen, mede veroorzaakt door onrust in het Midden-Oosten, heeft de situatie verder verslechterd. Hoewel pomphouders de hogere inkoopprijzen doorberekenen, blijft er weinig winstmarge over. Automobilisten zoeken in toenemende mate naar goedkopere opties in buurlanden, waar de accijnzen lager zijn, wat de concurrentiepositie van Nederlandse tankstations verder onder druk zet.

Achtergrond en context

De huidige situatie is niet nieuw, maar een escalatie van een langdurig probleem. De liberalisering van de brandstofmarkt in Nederland, begin jaren ’90, heeft geleid tot een toenemende concurrentie en margedruk op lokale tankstations. De opkomst van grote, geautomatiseerde ketens heeft de positie van zelfstandige pomphouders verder verzwakt, omdat deze vaak niet de schaalvoordelen kunnen benutten die grotere bedrijven wel hebben.

De belastingdruk op brandstoffen in Nederland is relatief hoog, wat de prijs voor consumenten opdrijft en de concurrentiepositie van Nederlandse tankstations ten opzichte van buurlanden verslechtert. Dit leidt tot grensoverschrijdend tanken, waarbij automobilisten naar Duitsland of België trekken om te profiteren van lagere prijzen. Deze trend versterkt de financiële problemen van pomphouders in grensregio’s, waar de concurrentie al intensief is.

De trend naar elektrische voertuigen vormt op de lange termijn een extra uitdaging voor tankstations. Naarmate het aantal elektrische auto’s toeneemt, zal de vraag naar benzine en diesel afnemen, wat de inkomsten van tankstations verder onder druk zal zetten. Dit dwingt pomphouders om te zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen, zoals het aanbieden van laadpunten voor elektrische voertuigen of het uitbreiden van hun winkels met andere producten en diensten.

Reacties en gevolgen

De brancheorganisatie Bovag erkent de noodzaak tot verandering en adviseert pomphouders om hun businessmodel aan te passen. De uitbreiding van de winkel is niet langer een luxe, maar een noodzaak om te overleven. Dit kan inhouden dat er meer ruimte wordt gemaakt voor boodschappen, snacks, dranken en andere producten, om zo een breder publiek aan te trekken en de afhankelijkheid van de brandstofverkoop te verminderen.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft aangegeven de situatie te volgen en de concurrentie in de brandstofmarkt te blijven monitoren. Er wordt gesproken over mogelijke maatregelen om de scheve verhoudingen in de keten te corrigeren, maar concrete plannen zijn nog niet bekendgemaakt. De druk vanuit de politiek om de belastingdruk op brandstoffen te verlagen, neemt toe, maar een aanpassing is afhankelijk van de algemene begroting en politieke prioriteiten.

De mogelijke gevolgen van de huidige crisis zijn aanzienlijk. Het verdwijnen van lokale tankstations zou een negatief effect hebben op de leefbaarheid van dorpen en buurten, waar deze vaak een belangrijke voorziening vormen. Bovendien zou het leiden tot banenverlies en een vermindering van het ondernemerschap in Nederland. De overstap naar onbemande tankstations zou de sociale interactie en het lokale karakter van tankstations verder verminderen.