De invloedrijke platenzaakhouder en bluesliefhebber Sem van Gelder (1948-2024) is overleden, en laat een aanzienlijk gat achter in de Nederlandse jazz- en bluesscene, waar hij decennialang een toonaangevende rol speelde. Zijn platenzaak Swingmaster in Groningen was een ontmoetingsplaats voor muziekliefhebbers uit binnen- en buitenland, en zijn gelijknamige platenlabel bracht baanbrekende artiesten aan het licht.

Een Levenslang Muzikale Passie

Sem van Gelder’s liefde voor muziek begon in zijn jeugd, toen hij als jongen platen uit een jukebox plukte, aanvankelijk gefascineerd door covers van bekende nummers. Zijn zoektocht naar de oorspronkelijke versies, zoals die van Bobby Womack, leidde hem op een muzikale ontdekkingsreis die zijn leven zou bepalen. Samen met compagnon Leo Bruin stichtte hij Swingmaster, een platenzaak in Groningen die al snel een internationale reputatie verwierf. De winkel werd een centrum voor de viering van zwarte muziekcultuur, met bezoekers die afkomstig waren uit Duitsland, Engeland en zelfs Japan.

De winkel was meer dan alleen een plek om platen te kopen; het was een ontmoetingsplaats waar gesprekken over muziek, roddels en wereldzaken plaatsvonden. Van Gelder’s encyclopedische kennis van jazz en blues, verworven niet via boeken maar door persoonlijke ervaring en passie, maakte hem tot een gerespecteerd adviseur en een centrale figuur in de muziekmiddin. Zijn warme gastvrijheid en de aanwezigheid van een goed koffiezetapparaat en mooie wijnen droegen bij aan de sfeer van een gezellig platencafé.

De zoon van Van Gelder, Ben, beschreef in een afscheidstoespraak de muziek als een "warm bad", een plek van troost en verbinding. De familie woonde boven de platenzaak, omringd door een imposante collectie van ruim vijfduizend elpees. Deze omgeving, met de combinatie van wielrennen op televisie en de klanken van jazzlegendes als John Coltrane, creëerde een unieke en onvergetelijke sfeer.

Swingmaster en het North Sea Jazz Festival

Swingmaster was niet alleen een lokaal fenomeen; het was ook de basis voor een succesvol platenlabel. Via dit label werd Robert Lee Burnside voor het eerst aan een breder publiek voorgesteld, wat resulteerde in een internationale doorbraak voor de bluesgitarist. De winkel was ook een vaste gast op het North Sea Jazz Festival, eerst in Den Haag en later in Rotterdam, waar het een kraam had om de muziek te delen met een nog groter publiek.

Dit jaar was Sem van Gelder vertegenwoordigd op het North Sea Jazz Festival als Artist in Residence via de Amerikaanse zangeres Cécile McLorin Salvant. Salvant, een drievoudig Grammy-winnares en een van de meest eigenzinnige jazzvocalisten van het moment, gaf meerdere optredens en presenteerde een orkestrale interpretatie van haar werk, een samenwerking met het Metropole Orkest onder leiding van Jules Buckley. Haar optredens benadrukten de kracht van expressieve interpretatie en de intensiteit van de tekst, in de lijn van jazzlegendes als Carmen McRae en Billie Holiday.

De Waarde van Kunst in een Tijdperk van AI

De dood van Sem van Gelder valt samen met een periode waarin de waarde van kunst en creativiteit ter discussie staat, mede door de opkomst van kunstmatige intelligentie. Filosofen zoals J.F. Martel waarschuwen voor een toenemende apathie en een "psychische ijstijd", waarin gepassioneerde betrokkenheid bij kunst en cultuur wordt afgedaan als een teken van zwakte. De opkomst van AI-gegenereerde muziek en kunst, vaak gebaseerd op het kopiëren en hergebruiken van bestaand werk, vormt een nieuwe uitdaging voor de authenticiteit en originaliteit van kunst.

Het concert van Hiromi’s Sonicwonder, dat de zaal vulde met technisch vernieuwende en ontroerende muziek, werd beschouwd als een herinnering aan de kracht van menselijke expressie en de noodzaak om kunst te beschermen als een vorm van heilige waanzin. In een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door artificiële content en reclame, is het essentieel om de waarde van oprechte creativiteit te erkennen en te koesteren.