Twee keer zoveel eikenprocessierupsen als vorig jaar: in sommige plaatsen zijn álle eiken besmet

De eikenprocessierups, lange tijd een relatief lokaal probleem, is dit jaar explosief toegenomen en overspoelt grote delen van Nederland, met als gevolg wijdverspreide overlast en gezondheidsklachten. De plaag, die in sommige gemeenten alle eiken aantast, zorgt voor hernieuwde bezorgdheid en leidt tot vergelijkbare maatregelen als in buurland Duitsland, waar de situatie zelfs tot sluiting van parken heeft geleid. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een rups die bekend staat om de jeukende brandharen die het verspreidt, heeft dit jaar een opmerkelijke opleving doorgemaakt. Waar de afgelopen jaren een afname van de overlast werd geconstateerd, is het aantal rupsen in 2026 verdubbeld ten opzichte van 2025. Deze explosieve groei leidt tot wijdverspreide overlast, met klachten variërend van jeukende huiduitslag en roodheid tot irritatie van de ogen, keel en luchtwegen. De brandharen, die de rupsen produceren, kunnen tot wel twee tot drie weken lang klachten veroorzaken. De Plaagdrukmonitor laat een alarmerend beeld zien, met grote rode gebieden in het noorden van het land die duiden op een hoge concentratie van eikenprocessierupsen. In gemeenten als Hoogeveen, De Bilt en Montferland zijn zelfs alle eiken aangetast, wat de ernst van de situatie onderstreept. De aanwezigheid van de rupsen in 13 procent van de onderzochte eiken, een significant hoger percentage dan voorgaande jaren, bevestigt de omvang van de plaag. De impact van de eikenprocessierups beperkt zich niet tot mensen; ook dieren kunnen last hebben van de brandhaartjes. Elke rups draagt tot 700.000 brandhaartjes, wat de potentiële omvang van de gezondheidsrisico's aanzienlijk vergroot. De warmere temperaturen in de zomer dragen bij aan de verspreiding van de rupsen en verergeren de klachten. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups (Thaumaturgy laevipes) is een boomkeverlarve die afkomstig is uit Zuid-Europa en Azië. De rups werd voor het eerst in Nederland gesignaleerd in 2009 in de omgeving van Geldrop, en heeft sindsdien een aanzienlijk deel van het land overspoeld. De verspreiding is voornamelijk te danken aan de import van eikenhout en de migratie van de rupsen zelf, die via de wind kunnen verplaatsen. De ‘rampjaren’ 2019 en 2020 kenmerkten zich door een massale uitbraak van de eikenprocessierups, waarbij bomen in het hele land werden omgeven door dikke, witte nesten. Deze jaren leidden tot intensieve bestrijdingsmethoden, waaronder het inpakken van bomen met nesten en het gebruik van biologische bestrijdingsmiddelen. De relatieve rust die de jaren daarna volgde, werd door velen als een teken van succesvolle bestrijding gezien, maar lijkt nu een tijdelijke dip te zijn geweest. De recente opleving van de eikenprocessierups kan worden toegeschreven aan een combinatie van factoren. De milde winters en warme zomers van de afgelopen jaren hebben de overleving van de rupsen bevorderd. Bovendien is er een mogelijkheid dat de resistentie tegen biologische bestrijdingsmiddelen toeneemt, waardoor de effectiviteit van deze methoden afneemt. De situatie in Duitsland, waar de overlast eveneens groot is, laat zien dat dit een Europees probleem is. ## Reacties en gevolgen De toename van de eikenprocessierups heeft geleid tot bezorgdheid bij zowel de bevolking als de overheid. Gemeenten in de getroffen gebieden hebben extra maatregelen genomen om de overlast te beperken, waaronder het intensiveren van de bestrijding en het informeren van de bevolking over de risico's. In sommige gevallen, zoals in Duitsland, hebben autoriteiten parken en openbare ruimtes gesloten om de blootstelling aan de rupsen te minimaliseren. De gezondheidsklachten veroorzaakt door de brandharen van de eikenprocessierups vormen een aanzienlijke belasting voor de gezondheidszorg. De jeukende uitslag en irritatie van de luchtwegen kunnen leiden tot ongemak en in sommige gevallen tot allergische reacties. De kosten voor de behandeling van deze klachten kunnen aanzienlijk zijn. De economische gevolgen van de eikenprocessierups zijn ook niet te onderschatten. De bestrijding van de plaag vereist aanzienlijke investeringen, en de sluiting van parken en openbare ruimtes kan leiden tot inkomensverlies voor toeristen en lokale bedrijven. De impact op de recreatiesector is aanzienlijk, aangezien veel mensen afzien van een bezoek aan gebieden waar eikenprocessierupsen voorkomen.