Twee keer zoveel eikenprocessierupsen als vorig jaar: in sommige plaatsen zijn álle eiken besmet

De eikenprocessierups, een plaag die de afgelopen jaren leek te zijn afgenomen, heeft een verrassende comeback gemaakt en overspoelt Nederland dit jaar met een verdubbeling van het aantal rupsen ten opzichte van vorig jaar, met in sommige gemeenten zelfs een volledige besmetting van alle eiken. De opmars van het insect leidt tot wijdverspreide overlast en gezondheidsklachten, en trekt de aandacht van internationale media. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een larvenstadium van de nachtvlinder *Thaumaturgy laevipes*, veroorzaakt dit jaar aanzienlijke overlast in Nederland. De Plaagdrukmonitor toont aan dat de rups in 13 procent van de onderzochte eiken aanwezig is, een significant hoger percentage dan in voorgaande jaren. In gemeenten als Hoogeveen, De Bilt en Montferland zijn alle eiken aangetast door de rupsen, wat duidt op een ernstige en wijdverspreide plaag. De toename van het aantal rupsen wordt mede veroorzaakt door de warme weersomstandigheden, die de ontwikkeling van de rupsen bevorderen. De rupsen staan bekend om hun brandharen, die ze gebruiken om zich te verdedigen. Deze haren bevatten een irriterende stof die bij contact jeukende bultjes, roodheid en pijn op de huid kan veroorzaken. Daarnaast kunnen de haartjes irritatie van de ogen, keel en luchtwegen veroorzaken, met klachten die enkele weken kunnen aanhouden. Ook dieren kunnen last hebben van de brandharen, die in grote hoeveelheden door één rups worden geproduceerd – tot wel 700.000 per rups. De huidige situatie contrasteert sterk met de jaren 2019 en 2020, die als ‘rampjaren’ werden beschouwd, toen bomen in het hele land werden omwikkeld met de kenmerkende witte nesten. De recente rustige jaren leken aan te geven dat de plaag onder controle was, maar de huidige uitbraak toont aan dat de eikenprocessierups nog steeds een significante bedreiging vormt. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups is een relatief nieuwe indringer in Nederland, afkomstig uit Zuid-Europa. De eerste waarnemingen in Nederland dateren uit 2006, waarna de rups zich razendsnel verspreidde, vooral via de import van eikenhout. De rups heeft een voorkeur voor eiken, maar kan ook andere boomsoorten aanvallen. De verspreiding wordt bevorderd door de klimaatverandering, die de omstandigheden in Nederland gunstiger maakt voor de rups. De eikenprocessierups heeft een complexe levenscyclus. De volwassen vlinders leggen hun eitjes in de herfst, die overwinteren en in het voorjaar uitkomen. De rupsen leven vervolgens in groepen en voeden zich met de bladeren van eikenbomen. Na enkele weken verpoppen de rupsen en verschijnen de volwassen vlinders, die zich voeden met nectar en de cyclus herhalen. De Plaagdrukmonitor, beheerd door het Kennisplatform Processierups, is een belangrijk instrument om de verspreiding en ernst van de plaag in Nederland in kaart te brengen. De recente uitbraak in Nederland is niet geïsoleerd. Ook in Duitsland is de eikenprocessierups een groot probleem geworden, wat zelfs tot de sluiting van parken en openbare ruimtes leidde. De Duitse autoriteiten hebben moeite om de plaag onder controle te krijgen, wat de complexiteit van het probleem onderstreept. De internationale aandacht voor de plaag in Duitsland benadrukt de urgentie van het probleem en de noodzaak van grensoverschrijdende samenwerking. ## Reacties en gevolgen De toename van de eikenprocessierups heeft geleid tot bezorgdheid bij burgers en lokale overheden. Gemeenten worstelen met de vraag hoe de overlast te beheersen en de risico’s voor de volksgezondheid te minimaliseren. Er worden verschillende maatregelen genomen, zoals het verwijderen van nesten, het bestrijken van bomen met insecticiden en het informeren van de bevolking over de risico’s en preventieve maatregelen. De kosten van de bestrijding van de eikenprocessierups lopen in de miljoenen. Daarnaast leiden de gezondheidsklachten die door de rups worden veroorzaakt tot economische verliezen, bijvoorbeeld door verzuim en de kosten van medische behandeling. De impact op de recreatiesector is ook significant, aangezien parken en andere openbare ruimtes soms moeten worden gesloten om de veiligheid van bezoekers te waarborgen. De situatie roept vragen op over de effectiviteit van de huidige bestrijdingsmethoden en de noodzaak van nieuwe strategieën. Onderzoekers zoeken naar biologische bestrijdingsmiddelen en andere duurzame oplossingen om de plaag op lange termijn te beheersen. De samenwerking tussen overheden, onderzoekers en burgers is essentieel om de uitdagingen aan te gaan en de impact van de eikenprocessierups te minimaliseren.