Twee keer zoveel eikenprocessierupsen als vorig jaar: in sommige plaatsen zijn álle eiken besmet

Een alarmerende toename van de eikenprocessierups treft Nederland dit jaar, met in sommige gemeenten een complete besmetting van alle eikenbomen. De overlast, die na enkele rustige jaren terugkeert, leidt tot huidirritaties, ademhalingsproblemen en de noodzaak tot sluiting van openbare ruimtes, zoals recentelijk ook in Duitsland het geval was. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een beruchte rups die bekend staat om de jeuk veroorzakende brandharen die het uitscheidt, heeft dit jaar een significante opleving doorgemaakt. Waarnemingen tonen aan dat het aantal rupsen in Nederland is verdubbeld ten opzichte van vorig jaar, waardoor de overlast voor inwoners aanzienlijk toeneemt. In sommige gebieden, waaronder de gemeenten Hoogeveen, De Bilt en Montferland, zijn alle eiken aangetast door de rupsen, wat een wijdverspreide besmetting aangeeft. De brandharen van de rups, die tot 700.000 per rups aanwezig kunnen zijn, veroorzaken heftige jeukende bultjes op de huid, roodheid en pijn. Daarnaast kunnen de haartjes irritatie veroorzaken aan de ogen, keel en luchtwegen, met klachten die enkele weken kunnen aanhouden. Ook dieren zijn niet immuun voor de effecten van de brandharen, wat een breed scala aan negatieve gevolgen met zich meebrengt. De Plaagdrukmonitor, een online platform dat de verspreiding van plagen in Nederland in kaart brengt, toont een alarmerend beeld. Grote rode gebieden op de kaart, voornamelijk in het noorden van het land, duiden op een hoge concentratie van eikenprocessierupsen. Deze situatie is een scherpe omkering van de trend van de afgelopen jaren, toen de overlast leek af te nemen. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups (Thaumetopoea pityocampa) is een inheemse soort in Zuid-Europa en delen van Azië, maar heeft zich de afgelopen decennia verspreid naar Nederland. De verspreiding wordt mede bevorderd door de veranderende klimaatcondities, die de overleving en voortplanting van de rupsen ten goede komen. De warmere zomers en mildere winters hebben de rupsen in staat gesteld om zich gemakkelijker te vestigen en te verspreiden. De “rampjaren” 2019 en 2020 kenmerkten zich door een massale uitbraak van de eikenprocessierups, waarbij bomen in het hele land werden omhuld met dikke, witte nesten. Deze nesten, waarin de rupsen leven en zich voeden, zijn een belangrijke bron van de brandharen en vormen een groot risico voor de volksgezondheid. De recente toename van de rupsenpopulatie is een terugkeer naar deze eerdere niveaus van overlast, maar dan met een nog intensievere impact. De eikenprocessierups is een vraatzuchtige rups die zich voedt met de bladeren van eikenbomen. De schade die de rupsen aanrichten kan leiden tot verzwakking van de bomen en in extreme gevallen zelfs tot afsterfelijkheid. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de esthetische waarde van de landschappen, maar ook voor de biodiversiteit en de economische waarde van de bossen. ## Reacties en gevolgen De toename van de eikenprocessierups heeft geleid tot bezorgdheid bij zowel inwoners als gemeenten. In Duitsland, waar de situatie nog ernstiger is, hebben autoriteiten parken en openbare ruimtes gesloten om de bevolking te beschermen tegen de brandharen. Deze maatregel illustreert de ernst van de situatie en de impact die de rupsen kunnen hebben op het dagelijks leven. Gemeenten in Nederland hebben maatregelen genomen om de overlast te beperken, zoals het inzetten van bestrijdingsmethoden en het informeren van inwoners over de risico's en preventieve maatregelen. Er wordt gewerkt aan verschillende bestrijdingsmethoden, waaronder biologische bestrijding met natuurlijke vijanden van de rups en het verwijderen van nesten. Echter, de effectiviteit van deze methoden is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de omvang van de besmetting en de weersomstandigheden. De situatie roept vragen op over de toekomstige beheersing van de eikenprocessierups. Er is behoefte aan meer onderzoek naar de verspreidingspatronen van de rupsen, de effectiviteit van bestrijdingsmethoden en de impact op de volksgezondheid en de economie. Ook is er behoefte aan een betere samenwerking tussen gemeenten, provincies en het RIVM om de overlast effectief te bestrijden.