Twee keer zoveel eikenprocessierupsen als vorig jaar: in sommige plaatsen zijn álle eiken besmet

De eikenprocessierups keert dit jaar terug met een overweldigende kracht, waarbij in sommige gebieden alle eiken aangetast zijn en het aantal rupsen is verdubbeld ten opzichte van vorig jaar. De brandharen van de rups veroorzaken ernstige gezondheidsklachten en leiden tot toenemende overlast voor mensen en dieren. ## Wat is er gebeurd? De eikenprocessierups, een invasieve soort die zich sinds 2009 in Nederland heeft gevestigd, veroorzaakt dit jaar grootschalige overlast. Het aantal eiken dat aangetast is door de rups is significant toegenomen, met een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar. In sommige gemeenten, waaronder Hoogeveen, De Bilt en Montferland, zijn zelfs alle eiken besmet. De Plaagdrukmonitor laat een alarmerend beeld zien, met grote rode gebieden in het noorden van het land die duiden op een hoge concentratie van de rupsen. De rupsen verspreiden giftige brandharen die ernstige gezondheidsklachten kunnen veroorzaken. Deze haartjes leiden tot jeukende bultjes op de huid, roodheid en pijn. Daarnaast kunnen ze irritatie veroorzaken aan de ogen, keel en luchtwegen, met klachten die soms wekenlang aanhouden. Ook dieren, waaronder huisdieren en wild, lopen risico door de ruim 700.000 brandhaartjes die één rups kan produceren. De recente uitbraak in Nederland volgt op een vergelijkbare situatie in Duitsland, waar de autoriteiten parken en openbare ruimtes moesten sluiten om de overlast te beheersen. CNN berichtte over de situatie in Duitsland, wat de internationale aandacht voor het probleem verder vergrootte. De huidige situatie markeert een significant contrast met de relatief rustige jaren die volgden op de piek van de plaag in 2019 en 2020. ## Achtergrond en context De eikenprocessierups (Theretra fagae) is een nachtvlinder die oorspronkelijk afkomstig is uit het zuidoosten van Europa en Azië. De rupsen leven van de bladeren van eikenbomen en vormen grote nesten in de boomtoppen. De brandharen, die de rupsen gebruiken om roofdieren af te weren, bevatten een irriterende stof die bij contact allergische reacties kan veroorzaken. De verspreiding van de rups naar Nederland werd in eerste instantie bevorderd door de import van eikenbomen voor de sier- en landschapstuinbouw. De 'rampjaren' 2019 en 2020 waren gekenmerkt door een zeer hoge populatiedichtheid van de eikenprocessierups, wat leidde tot wijdverspreide overlast en intensieve bestrijdingsmaatregelen. In die jaren werden bomen vaak ingepakt met nestverdelgers om de populatie te verminderen. De relatieve rust die volgde, werd door velen als een teken van succesvolle bestrijding gezien, maar de huidige uitbraak laat zien dat de rups zich niet heeft laten onderdrukken. De warmere temperaturen van de afgelopen jaren hebben waarschijnlijk bijgedragen aan de snelle verspreiding en de toename van de populatie. Warme omstandigheden bevorderen de groei en ontwikkeling van de rupsen, waardoor ze sneller volwassen worden en meer nesten vormen. De Plaagdrukmonitor, een initiatief van kennisplatform Processierups, speelt een cruciale rol bij het monitoren van de verspreiding en de ernst van de plaag. ## Reacties en gevolgen De toename van de eikenprocessierups heeft geleid tot bezorgdheid bij gemeenten, burgers en dierenwelzijnsorganisaties. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de bestrijding van de rupsen in openbare ruimtes, maar de omvang van de huidige plaag maakt de taak extra uitdagend. Er wordt gezocht naar effectieve en duurzame bestrijdingsmethoden, waaronder biologische bestrijding met parasitaire insecten en het gebruik van meststoffen die de rupsen aantasten. De gezondheidsklachten die door de brandharen worden veroorzaakt, leiden tot een toenemende druk op de huisartsenpraktijken en spoedeisende hulp. De kosten voor de behandeling van de klachten, evenals de kosten voor de bestrijding van de rupsen, lopen in de miljoenen. Daarnaast leidt de overlast tot economische schade, bijvoorbeeld door het sluiten van parken en het verminderen van het toerisme. De situatie in Duitsland, waar parken en openbare ruimtes werden gesloten, laat zien welke impact de eikenprocessierups kan hebben op de leefbaarheid en de economie. Hoewel dergelijke drastische maatregelen in Nederland (nog) niet nodig zijn, is de situatie wel serieus en vereist het een intensieve aanpak. Er wordt opgeroepen tot meer onderzoek naar de verspreiding en de bestrijding van de eikenprocessierups, evenals tot een betere bewustwording bij de bevolking.