Waarom het belangrijk is om slachtoffers van klimaatverandering te herdenken. ‘Het is een sluipmoordenaar’

De Europese Unie markeert woensdag de Europese Dag voor de Slachtoffers van de Wereldwijde Klimaatcrisis, een initiatief dat de toenemende menselijke tol van klimaatverandering onder de aandacht brengt en oproept tot meer actie en herdenking. Deze dag, sinds 2023 in het leven geroepen, volgt op de verwoestende overstromingen in West-Europa in 2021 en wordt gekenmerkt door een reeks activiteiten, van politieke bijeenkomsten tot persoonlijke verhalen, om de impact van klimaatverandering op mensenlevens te illustreren. ## Wat is er gebeurd? Woensdag wordt de Europese Dag voor de Slachtoffers van de Wereldwijde Klimaatcrisis gehouden, een dag die is ingesteld om stil te staan bij de menselijke kosten van klimaatverandering. De dag wordt gemarkeerd met verschillende evenementen, waaronder een bijeenkomst in Brussel met politici en experts, een videoboodschap van Eurocommissaris Wopke Hoekstra en lokale initiatieven in verschillende Europese landen. In Rotterdam wordt voorbijgangers gevraagd om hun persoonlijke ervaringen met klimaatverandering te delen, terwijl Klimaatverbond Nederland verhalen online plaatst met de hashtag #GezichtenVanKlimaatverandering. Het initiatief is een reactie op de groeiende erkenning dat klimaatverandering niet alleen een milieuprobleem is, maar ook een humanitaire crisis met directe gevolgen voor de gezondheid en veiligheid van mensen. De dag is bedoeld om de urgentie van het probleem te benadrukken en de noodzaak van meer weerbaarheid en aanpassing te onderstrepen. De focus ligt op het 'menselijk gezicht' van klimaatverandering, om de abstracte cijfers en rapporten te vertalen naar concrete verhalen en ervaringen. De herdenkingsdag is een relatief nieuw fenomeen, gecreëerd na de verwoestende overstromingen in 2021. Deze overstromingen, die vooral in Duitsland, België en Zuid-Limburg zware schade aanrichtten en meer dan 220 mensen het leven kostten, waren een pijnlijke herinnering aan de onmiddellijke en destructieve gevolgen van klimaatverandering. De evacuatie van inwoners en hotelgasten in Valkenburg, waar het centrum grotendeels onder water stond, illustreerde de kwetsbaarheid van gemeenschappen voor extreme weersomstandigheden. ## Achtergrond en context De Europese Dag voor de Slachtoffers van de Wereldwijde Klimaatcrisis is een direct gevolg van de toenemende ernst en frequentie van extreem weer, die steeds vaker menselijk leed veroorzaken. De overstromingen van 2021 waren slechts één voorbeeld van de groeiende impact van klimaatverandering op Europa en de rest van de wereld. De dag is een poging om de aandacht te verschuiven van abstracte milieu-doelstellingen naar de concrete gevolgen voor mensen. Klimaatpsycholoog Rembrandt Zegers omschrijft klimaatverandering als een "sluipmoordenaar" die slachtoffers maakt zonder dat de impact direct zichtbaar is. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld natuurrampen die vaak direct en dramatisch impact hebben. De subtiele, maar constante, impact op de gezondheid en het welzijn van mensen wordt vaak over het hoofd gezien, waardoor de urgentie van de situatie wordt onderschat. De recente hittegolf in Europa, in de laatste week van juni, illustreert de directe impact op de volksgezondheid. EuroMOMO meldt dat er ruim 10.000 mensen meer overleden dan normaal tijdens deze hittegolf. Dergelijke periodes van extreme hitte, evenals toenemende droogte en bosbranden, hebben aanzienlijke gevolgen voor de voedselvoorziening en de volksgezondheid. Het recente rapport van het medische tijdschrift The Lancet benadrukt de wereldwijde omvang van het probleem, met een recordaantal van 154.000 doden als gevolg van luchtvervuiling door bosbranden in 2024. Dit onderstreept de noodzaak van een gecoördineerde internationale aanpak om de klimaatcrisis te bestrijden en de menselijke tol te verminderen. ## Reacties en gevolgen De initiatiefnemers van de Europese Dag voor de Slachtoffers van de Wereldwijde Klimaatcrisis hopen dat de dag een bewustwordingscampagne wordt en een katalysator voor actie. Chris Mooiweer, directeur van Klimaatverbond Nederland, benadrukt het belang van het "geven van een gezicht" aan klimaatverandering, om de abstracte problematiek tastbaar te maken voor het publiek. Door persoonlijke verhalen te delen, wordt de impact van klimaatverandering menselijk en relatabel. De dag wordt gezien als een belangrijke stap in het vergroten van de publieke steun voor klimaatactie. Door de focus te leggen op de menselijke kosten, wordt de politieke druk om maatregelen te nemen vergroot. De herdenking kan ook bijdragen aan een verandering in de manier waarop klimaatverandering wordt besproken en begrepen, door de nadruk te verleggen van milieuproblemen naar de directe impact op mensenlevens. De gevolgen van het negeren van de klimaatcrisis zijn verstrekkend. Naast de directe impact op de gezondheid en veiligheid van mensen, bedreigt klimaatverandering de voedselvoorziening, de economische stabiliteit en de sociale cohesie. Het is daarom essentieel dat regeringen, bedrijven en individuen hun verantwoordelijkheid nemen en actie ondernemen om de klimaatverandering te beperken en de gevolgen te verzachten. De dag is ook een oproep tot gerechtigheid voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, die vaak het hardst worden getroffen door klimaatverandering, ondanks dat ze er het minst verantwoordelijk voor zijn. Het is een herinnering dat de klimaatcrisis een kwestie van sociale rechtvaardigheid is en dat de oplossing vereist dat de belangen van alle mensen worden beschermd.