Ondanks de toenemende populariteit van digitale betaalmethoden, blijft contant geld in Nederland een essentieel onderdeel van de economie en de dagelijkse routines, en lijkt een volledig cashloze samenleving nog ver weg. Experts waarschuwen dat een te snelle afname van contante betalingen serieuze economische en maatschappelijke gevolgen kan hebben.
Hoewel Nederlanders gemiddeld genomen minder contant geld bij zich dragen dan burgers in andere Europese landen, is het gebruik van contant geld allang niet verdwenen. Met een gemiddelde van 35 euro contant geld op zak, liggen Nederlanders onder het Europese gemiddelde van 59 euro, zoals blijkt uit onderzoek van de Europese Centrale Bank uit 2024. Desondanks is de afname van cashbetalingen in Nederland gestagneerd, met in 2025 nog steeds 1,2 miljard aankopen contant afgerekend. Dit aantal is sinds 2020 relatief stabiel gebleven, wat wijst op een aanhoudende behoefte aan fysiek geld.
De populariteit van digitale betaalmethoden zoals pinnen, betaalapps en digitale wallets heeft de manier waarop Nederlanders betalen ongetwijfeld veranderd, maar heeft contant geld niet overbodig gemaakt. De discussie over nieuwe eurobiljetten, zoals recentelijk voorgesteld, toont aan dat contant geld nog steeds een onderwerp van gesprek en interesse is bij een breed publiek. Dit suggereert dat de tastbare en directe aard van contant geld een zekere aantrekkingskracht blijft houden.
De Nederlandse situatie contrasteert met die van landen zoals Zweden, waar de overgang naar een grotendeels digitale economie een ander pad heeft gevolgd. Zweden, dat geen lid is van de eurozone, was lange tijd een pionier in de adoptie van digitale betaalmethoden. Echter, de kosten van het onderhouden van de infrastructuur voor contant geld, zoals geldautomaten en transport, dreigden uit de hand te lopen. Dit leidde tot een ingrijpen van de Zweedse centrale bank en overheid, die een verplichte acceptatie van contant geld voor dagelijkse aankopen hebben ingevoerd.
Berend Jan Beugel van de Betaalvereniging Nederland benadrukt dat een te drastische afname van contante betalingen negatieve gevolgen kan hebben. Hij waarschuwt dat wanneer contant geld slechts nog voor ongeveer 20 procent van de betalingen wordt gebruikt, de infrastructuur erachter nog wel te handhaven is. Echter, als dat percentage daalt tot onder de 15 procent, kan de situatie kritiek worden.
De ervaringen in Zweden illustreren dit punt. De poging om contant geld grotendeels uit de circulatie te halen, leidde tot onverwachte problemen en verhoogde kosten. De Zweedse centrale bank en overheid realiseerden zich dat een volledig cashloze samenleving niet wenselijk was en grepen in om de acceptatie van contant geld te garanderen. Dit toont aan dat contant geld een cruciale rol speelt in de economische stabiliteit en de toegang tot financiële diensten voor bepaalde groepen.
De waarschuwing van Beugel is duidelijk: “Met de natte duim: onder de 15 procent moeten we beslist niet zakken.” Een dergelijk laag percentage zou het onderhouden van de infrastructuur voor contant geld onrendabel maken, wat zou leiden tot hogere kosten voor consumenten en bedrijven. Dit zou de toegankelijkheid van contant geld verder kunnen beperken en de afhankelijkheid van digitale betaalmethoden vergroten.
De discussie over contant geld gaat verder dan alleen de economische aspecten. Het gaat ook om de sociale inclusie en de bescherming van kwetsbare groepen in de samenleving. Niet iedereen heeft toegang tot een bankrekening of een smartphone, en contant geld biedt een alternatief voor mensen die afhankelijk zijn van contante betalingen.
De afschaffing van contant geld zou een onevenredige impact hebben op ouderen, mensen met een laag inkomen en mensen met een beperkte financiële geletterdheid. Deze groepen vertrouwen vaak op contant geld voor hun dagelijkse transacties en zouden in een cashloze samenleving mogelijk worden uitgesloten. Bovendien biedt contant geld een zekere mate van privacy en controle over de eigen uitgaven, wat voor sommige mensen belangrijk is.
De Nederlandse situatie is uniek, omdat het land een relatief hoge adoptie van digitale betaalmethoden heeft, maar tegelijkertijd een sterke voorkeur voor contant geld behoudt. Dit maakt het belangrijk om een evenwicht te vinden tussen de voordelen van digitale innovatie en de noodzaak om de toegang tot contant geld te waarborgen.