Een opmerkelijke opleving van haaienpopulaties is vastgesteld in de Nederlandse Waddenzee, een fenomeen dat niet eerder is waargenomen sinds de jaren zestig van de vorige eeuw. Onderzoekers schatten dat er mogelijk duizenden haaien in de Waddenzee verblijven, wat leidt tot een herziening van de kennis over de Nederlandse wateren en de ecologie ervan.

Wat is er gebeurd?

Vissers in de Waddenzee rapporteren al geruime tijd een significante toename van haaienvangsten. Waar in 2009 nog slechts een handvol haaien per jaar werd gevangen, schat men nu dat er dagelijks vijftig exemplaren worden opgevist. Dit is een exponentiële stijging die onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) heeft doen alarmeren en tot verder onderzoek heeft geleid. De data, verzameld door vissers en aangevuld met eigen veldonderzoek sinds 2022, wijzen op een explosieve groei van de haaienpopulatie, met name rond de Waddeneilanden.

De haaien die in de Waddenzee worden aangetroffen, zijn voornamelijk gevlekte gladde haaien (Mustelus mustelus). Deze haaien staan bekend als krabbeneters en vormen geen direct gevaar voor mensen. De ontdekking dat de Waddenzee dient als een soort kraamkamer voor deze haaien is een verrassende bevinding, aangezien dergelijke geboortegrond gebieden omvat als de kust van Argentinië, Californië, Australië en Nieuw-Zeeland. Dit suggereert dat de Waddenzee een cruciale rol speelt in de voortplanting van deze haaiensoort in Noordwest-Europa.

De onderzoekers hebben historische data van vissers, teruggaand tot 1971, geanalyseerd om de huidige opleving in perspectief te plaatsen. Deze data, waarin gevangen haaien werden gemarkeerd, toonden een duidelijke afname van de haaienpopulatie in de decennia na de jaren zestig. De recente toename is dus een opvallende omkering van deze trend, wat wijst op een complex samenspel van factoren.

Achtergrond en context

De afname van de haaienpopulatie in de Waddenzee in de vorige eeuw was voornamelijk te wijten aan overbevissing. De decimale afname van vissoorten die de basis vormden van het haaienvoedsel, resulteerde in een afname van de haaienpopulatie. Tegelijkertijd werden haaien in die tijd nog vaak als bijvangst beschouwd en werden ze niet altijd met de nodige zorg behandeld. Regelgeving rond het vissen op haaien is in de loop der jaren aangescherpt, wat mogelijk een bijdrage levert aan het herstel van de populatie.

Een andere belangrijke factor is de stijgende watertemperatuur. Door de klimaatverandering worden de zeeën warmer, wat de Waddenzee aantrekkelijker maakt voor haaien die traditioneel in koudere wateren leefden. Deze verandering in temperatuur kan de leefomstandigheden verbeteren en de voedselbeschikbaarheid vergroten, waardoor de haaien zich gemakkelijker kunnen vestigen en voortplanten. De Waddenzee biedt een relatief beschutte omgeving, wat gunstig is voor pasgeboren haaien.

Niels Brevé, haaienonderzoeker bij Sportvisunie en WUR, benadrukt dat de ontdekking van de Waddenzee als kraamkamer een uniek fenomeen is. Het feit dat deze haaien zich hier reproduceren, suggereert dat de Waddenzee een stabiele en veilige omgeving biedt voor de jonge haaien, beschermd tegen roofdieren en met voldoende voedsel. Dit maakt de Waddenzee tot een belangrijk gebied voor de Nederlandse biodiversiteit.

Reacties en gevolgen

De ontdekking van de haaienopleving heeft geleid tot zowel verbazing als enthousiasme binnen de wetenschappelijke gemeenschap en bij vissers. De vissers, die de toename van de haaienvangsten al constateerden, zijn nu beter in staat om de dynamiek van de Waddenzee te begrijpen. De Wageningen Universiteit & Research heeft aangekondigd verder onderzoek te zullen doen naar de haaienpopulatie, inclusief de migratiepatronen en de impact op het ecosysteem.

De opleving van de haaienpopulatie kan een positief effect hebben op het Waddenzee-ecosysteem. Haaien spelen een cruciale rol als toproofdier en helpen de populatie van krabben en andere zeedieren in evenwicht te houden. Echter, het is ook belangrijk om de impact van de toegenomen haaienpopulatie op andere vissoorten en het delicate evenwicht in de Waddenzee te monitoren.

De Nederlandse overheid wordt geconfronteerd met de vraag hoe deze ontwikkeling te integreren in het bestaande beleid. Er wordt overwogen om de bescherming van de Waddenzee verder te versterken en om de impact van visserij op de haaienpopulatie te evalueren. Het is essentieel om een duurzame balans te vinden tussen de economische belangen van de visserij en de bescherming van de biodiversiteit in de Waddenzee.