Een opmerkelijke trend is gaande in de Nederlandse Waddenzee: na decennia van afwezigheid keren haaien in grote aantallen terug, wat leidt tot een explosieve toename van de populatie en mogelijk een nieuwe rol voor de Waddenzee als kraamkamer voor deze roofdieren. Onderzoekers schatten dat er duizenden haaien in de wateren voor de Nederlandse kust zwemmen, een ontwikkeling die de lokale visserij en het ecosysteem aanzienlijk beïnvloedt.

Wat is er gebeurd?

Vissers in de Waddenzee signaleren al geruime tijd een toenemende aanwezigheid van haaien, een trend die nu door wetenschappelijk onderzoek wordt bevestigd. Waar er in 2009 nog slechts een handjevol haaien per jaar werd opgevist, vangt men nu dagelijks vijftig exemplaren per boot. Dit is een ongekende toename, die de aandacht heeft getrokken van onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) en de Sportvisunie. De terugkeer van de haaien is een opvallende ontwikkeling, aangezien de populatie in de jaren '60 van de vorige eeuw vrijwel verdwenen was.

De onderzoekers hebben historische data uit de visserij, teruggaand tot 1971, geanalyseerd en ontdekt dat de haaienpopulatie zich sinds 2022 exponentieel heeft vermeerderd. Vooral rond de Waddeneilanden zijn grote aantallen pasgeboren haaitjes gesignaleerd, wat suggereert dat de Waddenzee een belangrijke plek is geworden voor de voortplanting van deze dieren. Deze kraamkamer-functie is een zeldzaam fenomeen, vergelijkbaar met locaties voor de kust van Argentinië, Californië, Australië en Nieuw-Zeeland.

De haaien die in de Waddenzee worden aangetroffen, zijn voornamelijk gevlekte gladde haaien (Mustelus mustelus). Deze haaien zijn relatief klein en voeden zich voornamelijk met krabben en andere bodemdieren, waardoor ze geen direct gevaar vormen voor mensen. Ondanks dit is de explosieve toename van de populatie een belangrijke ontwikkeling met potentieel ingrijpende gevolgen voor het lokale ecosysteem.

Achtergrond en context

De afwezigheid van haaien in de Waddenzee gedurende een groot deel van de 20e eeuw was voornamelijk te wijten aan overbevissing. De uitputting van de visbestanden, hun belangrijkste voedselbron, leidde tot een afname van de haaienpopulatie. Tegelijkertijd hebben strengere regelgeving rond de haaienvis en een stijging van de watertemperatuur in de Noordzee bijgedragen aan de terugkeer van de haaien. De warmer wordende zee maakt de Waddenzee aantrekkelijker voor deze dieren, die op zoek zijn naar geschikte leefomgevingen.

De Waddenzee is een uniek ecosysteem, gekenmerkt door een groot verschil tussen eb en vloed. Dit zorgt voor een rijkdom aan voedsel en een veilige omgeving voor jonge haaien. De ondiepe wateren bieden bescherming tegen grotere roofdieren en de overvloed aan krabben en andere bodemdieren vormen een ideale voedselbron. De Waddenzee is een van de grootste getijdengebieden ter wereld en staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst vanwege haar ecologische waarde.

De terugkeer van de haaien in de Waddenzee is een voorbeeld van hoe ecosystemen zich kunnen herstellen na periodes van degradatie. De strengere regelgeving op het gebied van visserij heeft bijgedragen aan het herstel van de visbestanden, waardoor haaien weer een voedselbron hebben. Tegelijkertijd laat de toename van de watertemperatuur zien dat klimaatverandering een steeds grotere rol speelt in de verdeling van diersoorten.

Reacties en gevolgen

De terugkeer van de haaien in de Waddenzee heeft geleid tot zowel verbazing als bezorgdheid. Vissers zijn verrast door de grote aantallen haaien die ze nu vangen, terwijl wetenschappers de ontwikkeling met interesse volgen. Niels Brevé, haaienonderzoeker bij Sportvisunie en WUR, benadrukt dat er geen reden tot paniek is, aangezien de gevlekte gladde haai een relatief onschuldig dier is.

De toename van de haaienpopulatie kan echter wel gevolgen hebben voor het lokale ecosysteem. Als de haaienpopulatie verder groeit, kan dit leiden tot een vermindering van de populatie krabben en andere bodemdieren. Dit zou op zijn beurt weer invloed kunnen hebben op andere soorten die zich voeden met deze dieren. Het is daarom belangrijk om de ontwikkeling van de haaienpopulatie nauwlettend te volgen en de impact op het ecosysteem te monitoren.

De Nederlandse overheid en de provincies Friesland en Groningen hebben aangegeven de situatie in de gaten te houden. Er wordt overwogen om aanvullend onderzoek te doen naar de haaienpopulatie en de impact op het ecosysteem. Ook wordt er gekeken naar mogelijkheden om de visserij in de Waddenzee aan te passen om de haaienpopulatie te beschermen.