Een groeiend aantal Nederlandse huishoudens kampt met energiearmoede, waarbij een steeds groter deel van hun inkomen opgaat aan energiekosten. Nieuw onderzoek toont aan dat huishoudens in deze situatie gemiddeld 624 euro per jaar tekortkomen, een situatie die verergerd wordt door stijgende energieprijzen en toenemende vaste kosten.

Wat is er gebeurd?

Onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en TNO heeft aangetoond dat energiearmoede in Nederland een toenemend probleem vormt. Ongeveer een half miljoen huishoudens, wat neerkomt op 6 procent van het totale aantal huishoudens, wordt geconfronteerd met deze situatie. Dit betekent dat een onevenredig groot deel van hun inkomen besteed wordt aan gas en elektriciteit, momenteel gemiddeld 12 procent, terwijl een doorsnee gezin slechts 5 procent kwijtraakt. De situatie is verslechterd, aangezien de jaarlijkse tekortkoming voor deze huishoudens gemiddeld 624 euro bedraagt.

De daling van het aantal huishoudens met energiearmoede, die zich de afgelopen jaren voordeed dankzij steunmaatregelen in 2023 en 2024, is vorig jaar gestopt. Huishoudens in energiearmoede gaven vorig jaar gemiddeld 188 euro per maand uit aan energie, 7 euro meer dan het gemiddelde in Nederland. Bovendien is de maandelijkse rekening met 21 euro gestegen ten opzichte van 2024, voornamelijk door de stijging van de vaste kosten voor de energieaansluiting.

De onderzoekers stellen vast dat de groep huishoudens die energiearmoede ervaren, vaak bestaat uit mensen met een uitkering die wonen in slecht geïsoleerde woningen zonder zonnepanelen. Deze huishoudens zijn bijzonder kwetsbaar voor stijgende energieprijzen en de daarmee gepaard gaande financiële druk. De combinatie van een lager inkomen en hogere energiekosten creëert een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is.

Achtergrond en context

Energiearmoede is een complex probleem dat niet alleen te maken heeft met de prijs van energie, maar ook met de inkomenspositie van huishoudens en de energie-efficiëntie van hun woningen. De recente stijging van de energieprijzen, mede veroorzaakt door de geopolitieke spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran, verergert de situatie aanzienlijk. De prijs van aardgas bereikte gisteren het hoogste niveau van het jaar op de groothandelsmarkt, wat de druk op consumenten verder verhoogt.

De steunmaatregelen die in 2023 en 2024 werden ingevoerd, hebben tijdelijk verlichting geboden aan huishoudens in energiearmoede. Echter, de stopzetting van deze maatregelen en de daaropvolgende stijging van de energieprijzen hebben de situatie weer verslechterd. De stijgende vaste kosten voor energieaansluitingen, die vaak over het hoofd worden gezien, vormen een extra financiële last voor kwetsbare huishoudens.

De historische context laat zien dat energiearmoede een terugkerend probleem is, dat versterkt wordt door economische recessies en stijgende energieprijzen. De huidige situatie is vergelijkbaar met die van de jaren '70, toen de oliecrisis leidde tot een sterke stijging van de energieprijzen en een toename van het aantal huishoudens dat moeite had om rond te komen. De toenmalige reacties, zoals isolatieprogramma's en energiebesparingscampagnes, kunnen nu wellicht als inspiratie dienen.

Reacties en gevolgen

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS benadrukt dat de situatie voor huishoudens in energiearmoede "groter is geworden". Hij wijst op de combinatie van een laag inkomen en de hoge energiekosten als de belangrijkste oorzaak van de problemen. De stijgende energieprijzen hebben een directe impact op het besteedbaar inkomen van deze huishoudens, waardoor ze minder geld overhouden voor andere essentiële uitgaven zoals voedsel en kleding.

De toename van energiearmoede kan leiden tot sociale uitsluiting en gezondheidsproblemen. Huishoudens die moeite hebben om hun energierekening te betalen, kunnen gedwongen worden om energie te besparen door de verwarming lager te zetten of minder te koken, wat negatieve gevolgen kan hebben voor hun gezondheid en welzijn. De situatie kan ook leiden tot stress en psychische problemen.

De overheid wordt opgeroepen om maatregelen te nemen om energiearmoede te bestrijden. Mogelijke oplossingen zijn onder meer het verstrekken van aanvullende financiële steun, het investeren in energiebesparende maatregelen voor huishoudens met een laag inkomen, en het stimuleren van de ontwikkeling van betaalbare en duurzame energiebronnen. Het is essentieel dat de overheid een integrale aanpak hanteert die zowel de inkomenspositie van huishoudens verbetert als de energie-efficiëntie van hun woningen verhoogt.