Willem Holleeder, veroordeeld voor een reeks gewelddadige misdrijven, verruilt de hoogstbeveiligde gevangenis in Nederland, de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught, voor een gevangenis met een minder streng beveiligingsniveau. Deze beslissing, aangekondigd door de advocaat van Holleeder, volgt op een juridische uitspraak die de eerdere verlenging van zijn verblijf in de EBI onrechtmatig verklaarde.

Wat is er gebeurd?

Willem Holleeder, 68 jaar oud, wordt overgeplaatst van de EBI naar een Afdeling Intensief Toezicht (AIT), een minder strenge gevangenisregime. Zijn advocaat, Chaimae Ihataren, bevestigde de overplaatsing op vrijdag. De exacte locatie van de AIT waar Holleeder zal verblijven, en de timing van de verhuizing, zijn nog niet bekendgemaakt. Holleeder zit een levenslange gevangenisstraf uit voor zijn betrokkenheid bij diverse moorden en andere criminele activiteiten in de jaren tachtig en negentig.

De beslissing om Holleeder over te plaatsen, is het resultaat van een langdurig juridisch geschil. De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) oordeelde begin juli dat staatssecretaris Claudia van Bruggen een nieuw besluit moest nemen over de overplaatsing, nadat haar voorganger, Arno Rutte, Holleeders verblijf in de EBI in februari 2026 met een jaar had verlengd. Deze verlenging werd als ‘onredelijk en onbillijk’ bestempeld, omdat de RSJ van mening was dat het gevaar dat Holleeder vormt met minder ingrijpende maatregelen kon worden ingeperkt.

De EBI is de meest beveiligde gevangenis in Nederland, bestemd voor gedetineerden die een ernstig risico vormen voor de veiligheid van anderen en de openbare orde. Holleeder verbleef daar al meer dan elf jaar, een periode die aangeeft dat hij eerder als een extreem risicovolle gedetineerde werd beschouwd. De overplaatsing naar een AIT impliceert dat de justitiële autoriteiten nu een lager risiconiveau inschatten, of dat er andere factoren meespelen in de beoordeling.

Achtergrond en context

De zaak Holleeder is al jarenlang een prominente zaak in Nederland. Holleeder werd in 2014 veroordeeld voor zijn rol in de misdaadorganisatie van Cees van der Kwartel en werd in 2023 levenslang veroordeeld voor de moord op Thomas Bakker, de mishandeling van John Menzels en de afpersing van Kees van Ewijck. De strafzaak was complex en duurde jaren, waarbij de rechtbank te maken had met intimidatiepogingen en vertragingstactieken.

De beslissing van de RSJ om een nieuw besluit over de overplaatsing te eisen, was gebaseerd op de argumentatie dat de verlenging van Holleeders verblijf in de EBI niet in verhouding stond tot het beoogde doel: het neutraliseren van een gevaarlijke crimineel. De RSJ oordeelde dat er minder ingrijpende middelen beschikbaar waren om de veiligheid te waarborgen. Deze uitspraak onderstreepte de rol van de RSJ als onafhankelijk adviesorgaan dat de beslissingen van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid kan toetsen.

De eerdere verlenging van Holleeders verblijf in de EBI door staatssecretaris Arno Rutte was controversieel, aangezien er al eerder adviezen waren geweest voor overplaatsing naar een minder zwaar beveiligde gevangenis. Rutte baseerde zijn beslissing op de noodzaak om de openbare veiligheid te waarborgen en de mogelijkheid dat Holleeder een gevaar vormde, zowel binnen de gevangenis als na zijn vrijlating. De RSJ vond echter dat deze overwegingen niet opwogen tegen de argumenten voor een minder strenge behandeling.

Reacties en gevolgen

De advocaat van Holleeder, Chaimae Ihataren, reageerde tevreden op de beslissing van de staatssecretaris. Ze omschreef de overplaatsing als een logische stap en benadrukte dat haar cliënt al langere tijd in een extreem strenge omgeving zat. De overplaatsing naar een AIT betekent dat Holleeder minder restricties zal ondervinden en mogelijk toegang zal krijgen tot meer faciliteiten en mogelijkheden.

De beslissing heeft ook gevolgen voor de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, Claudia van Bruggen. Ze moest de eerdere beslissing van haar voorganger herzien en opnieuw beoordelen of Holleeder nog steeds een extreem hoog risico vormt. De uitspraak van de RSJ heeft de positie van de staatssecretaris versterkt, omdat ze nu een besluit heeft genomen in overeenstemming met het advies van het onafhankelijke adviesorgaan.

De overplaatsing van Holleeder kan mogelijk leiden tot discussie over de criteria voor plaatsing in de EBI en de balans tussen veiligheid en de rechten van gedetineerden. Het is mogelijk dat andere gedetineerden die momenteel in de EBI verblijven, ook een herziening van hun plaatsing zullen aanvragen. De beslissing kan ook invloed hebben op de manier waarop de overheid omgaat met andere hoogrisicodetineerden in de toekomst.