De beruchte crimineel Willem Holleeder verruilt de strengst bewaakte gevangenis van Nederland, de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught, voor een gevangenis met een minder intensief beveiligingsregime. Dit besluit, genomen door staatssecretaris Claudia van Bruggen, volgt na een uitspraak van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) die het eerdere besluit om Holleeder in de EBI te houden, als onredelijk bestempelde.

Wat is er gebeurd?

Willem Holleeder, veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor zijn rol in een reeks moorden en cocaïnesmokkel, wordt overgeplaatst van de EBI naar een Afdeling Intensief Toezicht (AI). De precieze locatie van de nieuwe gevangenis is nog niet bekendgemaakt en de timing van de verplaatsing is eveneens niet publiek gemaakt. Deze overplaatsing is het resultaat van een langdurig juridisch traject, waarbij Holleeders advocaat, Chaimae Ihataren, herhaaldelijk heeft aangedrongen op een minder strenge behandeling.

De beslissing om Holleeder naar de EBI te verplaatsen, was al eerder onderwerp van discussie en juridische procedures. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) oordeelde recentelijk dat staatssecretaris Claudia van Bruggen een nieuw besluit moest nemen over de overplaatsing, nadat haar voorganger, Arno Rutte, de verlenging van Holleeders verblijf in de EBI had goedgekeurd. Deze verlenging werd als onrechtvaardig en onredelijk beoordeeld, omdat de RSJ van mening was dat het gevaar dat Holleeder vormt, met minder ingrijpende maatregelen kon worden ingeperkt.

De overplaatsing naar een AI betekent dat Holleeder minder strikte beveiligingsmaatregelen zal ondervinden dan in de EBI, waar hij al meer dan elf jaar verbleef. De EBI is bedoeld voor de meest gevaarlijke en risicovolle gedetineerden en biedt een extreem afgesloten omgeving met intensieve bewaking. Een AI biedt een minder strenge omgeving, maar blijft wel toezicht houden op gedetineerden die een verhoogd risico vormen.

Achtergrond en context

Willem Holleeder, ook bekend als ‘De Koelkop’, speelde een centrale rol in de misdaadwereld van de jaren negentig en het begin van de eenentwintigste eeuw. Hij werd in 2016 veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij de liquidaties van John van der Linden, Kees van Ewijck en Corné van Doorne, en voor cocaïnesmokkel. De rechtbank oordeelde dat Holleeder de ‘onbetwiste leider’ was van een criminele organisatie die actief was in de drugshandel en afrekeningen.

De EBI in Vught is sinds 2004 operationeel en is de hoogst beveiligde gevangenis in Nederland. Gedetineerden die hier verblijven, worden beschouwd als een ernstige bedreiging voor de openbare veiligheid en vereisen een extreem hoge mate van beveiliging. De selectie voor plaatsing in de EBI is streng en gebaseerd op een risico-inschatting die rekening houdt met de gevaarlijkheid van de gedetineerde, de kans op ontsnapping en de potentiële impact op de samenleving.

De beslissing van staatssecretaris Van Bruggen om Holleeder over te plaatsen, volgt op een reeks juridische uitdagingen. Holleeders advocaat heeft meerdere malen bezwaar gemaakt tegen de plaatsing in de EBI, argumenterend dat de strenge beveiligingsmaatregelen niet meer noodzakelijk waren. De RSJ heeft in eerdere adviezen ook aanbevolen om Holleeder naar een minder zwaar beveiligde gevangenis over te plaatsen, maar deze adviezen werden aanvankelijk genegeerd door de toenmalige staatssecretaris, Arno Rutte.

De uitspraak van de RSJ en het daaropvolgende besluit van Van Bruggen onderstrepen de rol van de rechterlijke macht bij het toetsen van de beslissingen van de overheid op het gebied van strafrechtelijke handhaving. Het toont aan dat zelfs voor gedetineerden met een levenslange straf, de mogelijkheid bestaat om een herziening van hun behandeling te vragen en dat de overheid verantwoording aflegt op de rechtmatigheid van haar handelen.

Reacties en gevolgen

Advocaat Chaimae Ihataren reageerde tevreden op het besluit van staatssecretaris Van Bruggen. Ze beschreef de overplaatsing als een logische stap en gaf aan dat het in haar visie niet anders kon. De reacties van andere betrokkenen, zoals familieleden van de slachtoffers van Holleeders misdaden, zijn overwegend kritisch. Zij vrezen dat de overplaatsing een teken is van een versoepeling van de strafmaat en een gebrek aan respect voor de slachtoffers.

De overplaatsing van Holleeder kan gevolgen hebben voor de beveiliging van andere gevangenissen en voor de perceptie van rechtvaardigheid in de samenleving. De directie van de gevangenis waar Holleeder naartoe verplaatst wordt, zal extra maatregelen moeten treffen om de veiligheid te waarborgen en te voorkomen dat hij opnieuw contact kan leggen met criminele netwerken.

De beslissing kan ook een precedent scheppen voor andere gedetineerden die in de EBI verblijven en een verzoek tot overplaatsing indienen. Het kan leiden tot meer juridische procedures en een intensievere discussie over de criteria voor plaatsing in de hoogst beveiligde gevangenis van Nederland. De staatssecretaris zal haar beslissing in de toekomst zorgvuldiger moeten motiveren en rekening moeten houden met de belangen van alle betrokkenen.