Antifa Dossier

Anti-Fascistische Aktie (AFA) is een antifascistisch netwerk dat in 1992 vanuit de kraakbeweging in Nederland en Vlaanderen werd opgericht. De beweging stelt zich ten doel te strijden tegen extreemrechtse ideologieën, met name fascisme, en de uitwerkingen daarvan in de maatschappij.

AFA is geen centrale organisatie met een leider en lidmaatschappen, maar eerder een netwerk en naam waaronder acties kunnen plaatsvinden. Het heeft geen leden of bestuur maar wel een secretariaat en uitgangspunten. Het staat activisten vrij om onder de AFA-vlag te demonstreren of acties te ondernemen.

De AIVD beschouwt AFA als een netwerk van extreemlinkse groepen en personen en monitort de beweging vanwege haar veronderstelde gewelddadige en antidemocratische ideeën en handelingen. In september 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan om 'antifa' als terroristische organisatie aan te merken, een motie ingediend door FvD, PVV en BBB.

Geen leden of bestuur: AFA heeft geen leden of bestuur in de traditionele zin. Het is een netwerk waar activisten vrijwillig aan deelnemen. Iedereen kan zich 'antifa' noemen en onder die vlag acties ondernemen.

Decentrale structuur: De beweging bestaat uit lokale groepen die autonoom opereren. Er is geen centrale leiding die coördineert of richtlijnen oplegt.

Paul Kraaijer (AIVD-infiltrant): Een bekende figuur in de geschiedenis van AFA is Paul Kraaijer, die beweerde bijna 25 jaar als infiltrant van de AIVD in de harde kern van extreemlinks te hebben meegkeken. Hij stelde zich te hebben opgewerkt tot "tweede man" van AFA en zou zelfs een AFA-afdeling hebben opgezet (AFA Zwolle) als dekmantel voor infiltratieoperaties. AFA ontkent dat Kraaijer ooit "tweede man" kon zijn geweest vanwege het ontbreken van een hiërarchische structuur.

Financiering: De financiering van AFA Utrecht kwam anno 2019 ten dele uit Het Actiefonds. Over de financiering van Antifa in het algemeen is weinig bekend. Waarschijnlijk zijn de operationele kosten vrij laag. Van het Emmaus ontvangt het XminY Solidariteitsfonds jaarlijks een gift.

Moeilijk te kwantificeren: Door de decentrale aard van AFA is het moeilijk om exacte cijfers te geven over de schade en kosten die de beweging veroorzaakt. In tegenstelling tot organisaties als Extinction Rebellion die grootschalige blokkades organiseren, zijn AFA-acties kleinschaliger en meer verspreid.

Politiekosten: Bij confrontaties met extreemrechts is vaak politie-inzet nodig om de orde te bewaren. De kosten hiervan worden gedragen door de gemeenten en uiteindelijk door de belastingbetaler.

Schade aan eigendommen: In het verleden is geweld gebruikt tegen privébezit, zoals tijdens confrontaties in Hamburg waar geweld niet gericht was tegen rechts-extremisten maar tegen (rijke) burgers en bedrijven.

Intimidatie en doxing: De kosten van doxing en intimidatie zijn moeilijk in geld uit te drukken, maar hebben aanzienlijke impact op de slachtoffers. Journalisten, politici en andere personen in publieke functies moeten extra beveiligingsmaatregelen nemen en ervaren psychische schade.

Geraamde totale schade: Een conservatieve schatting op basis van bekende incidenten en politie-inzet sinds 1992 zou uitkomen op enkele miljoenen euro's, maar dit blijft een ruwe schatting door het ontbreken van centrale registratie.

Incidentele arrestaties: Arrestaties vinden plaats bij specifieke confrontaties, zoals bij de Pegida-demonstratie in Amsterdam in 2016 waar zeven mensen werden aangehouden. Er is geen centraal overzicht van het totaal aantal arrestaties sinds de oprichting.

Taakstraffen: In 2024 eiste het Openbaar Ministerie taakstraffen van 200 uur tegen acht mannen (19-39 jaar) die verdacht werden van openlijk geweld tijdens een tegendemonstratie bij een voorgenomen koranverbranding in Arnhem.

Doxing strafbaar: Sinds 1 januari 2024 is doxing strafbaar gesteld. Op doxing staat een maximale gevangenisstraf van twee jaar of een geldboete van €22.500. De maximale gevangenisstraf kan met een derde verhoogd worden als personen met een specifiek beroep slachtoffer zijn, zoals politici, rechters, journalisten of hulpverleners.

Geweld tegen pers: Aanvallen op journalisten en cameraploegen, zoals bij de Pegida-demonstratie in 2016, worden als ernstige delicten beschouwd omdat ze de persvrijheid aantasten.