Hoe staat het kabinet-Jetten er in de peilingen voor? Alle instituten vergeleken

De Stand In Oktober 2026

Drie instituten publiceerden deze maand een zetelpeiling, plus de gemiddelde Peilingwijzer. Dit is wat zij meten (tussen haakjes het verschil met de verkiezingsuitslag van 29 oktober 2025):

• Verian (EenVandaag, 27 oktober): PRO 28 (+8), PVV 21 (-5), VVD 16 (-6), JA21 16 (+7), CDA 14 (-4), D66 14 (-12), FvD 13 (+6)
• Peil.nl (Maurice de Hond, 23 oktober): PRO 30 (+10), JA21 20 (+11), PVV 19 (-7), D66 16 (-10), VVD 12 (-10), FvD 12 (+5), CDA 11 (-7)
• Ipsos I&O (14 oktober): PRO 28 (+8), PVV 18 (-8), JA21 18 (+9), VVD 15 (-7), D66 15 (-11), CDA 13 (-5), FvD 11 (+4)
• Peilingwijzer (gemiddelde, 16 oktober): PRO 28, PVV 18, VVD 17, JA21 17, D66 15, CDA 14, FvD 11

De boodschap van alle instituten is dezelfde: Progressief Nederland (PRO, de fusie-lijst GroenLinks-PvdA van Jesse Klaver) is overal de grootste, de drie coalitiepartijen kelderen samen van 66 naar virtueel 39 tot 46 zetels — een verlies van ruim veertig procent van hun kiezers in één jaar tijd.

Waarom De Instututen Verschillen

De uitkomsten liggen dicht bij elkaar maar er zijn structurele verschillen — zogenoemde house effects:

• Peil.nl (de Hond) zet JA21 consequent het hoogst: 20 zetels waar Verian 16 en Ipsos 18 meet. De Hond gebruikt eigen panels en een eigen weging per stemintentie, wat volgens hem veranderingen sneller oppikt maar ook volatieler meet.
• Verian meet de PVV het hoogst (21 zetels) en D66 het laagst (14). Verian weegt op demografische kenmerken plus stemgedrag 2025.
• Ipsos I&O publiceert ook percentages mét onzekerheidsmarges: PRO staat op 18,3 procent met een bandbreedte van 16,5 tot 20,1 — een foutmarge van bijna twee procentpunten, ofwel enkele zetels per partij.
• De Peilingwijzer is géén peiling maar een gewogen modelgemiddelde van de drie — handig om ruis weg te filteren, maar het erft de fouten van de bronnen.

Wat dat concreet betekent: op grote lijnen zijn de peilingen eensgezind (PRO groot, coalitie diep in de problemen), maar per partij kan het echte beeld drie tot vijf zetels afwijken. Wie claimt dat "JA21 de tweede partij is" of "PVV nog steeds tweede is" citeert allebei een échte peiling — van een ander instituut.

DE KABINETSSOM: WAAROM DIT MINDERHEIDSKABINET ZO KWETSBAAR IS

Het kabinet-Jetten heeft in de Kamer 66 zetels (D66 26, VVD 22, CDA 18) en heeft voor elke wet 76 nodig — het moet dus áltijd minstens tien zetels aan oppositiesteun vinden. De opties:

• Links: PRO (20 zetels) alleen zou ruim voldoende zijn, en dat is precies wat Jesse Klaver aanbiedt — maar dan moet het kabinet linkse concessies doen die VVD intern niet verkocht krijgt. PRO + Volt + CU + 50PLUS levert ruim dertig zetels aan mogelijke steun, mits het kabinet naar links beweegt.
• Rechts: JA21 (9) + BBB + SGP + CU + 50PLUS is samen te klein voor een vaste meerderheid; het kabinet rekent op wisselende steun per dossier.
• Het "brede akkoord" dat premier Jetten zoekt — waarbij links én rechts allebei iets krijgen — is de derde weg, maar de grootste oppositiepartijen weigeren daarin mee te gaan omdat ze het kabinet willen dwingen te kiezen.

De harde deadline is het Belastingplan en de twintig deelbegrotingen: half november moet de Kamer stemmen. Zonder meerderheid is er geen begroting — en zonder begroting valt een kabinet praktisch altijd.

KAN HET KABINET VALLEN — EN WAT DAN?

Een minderheidskabinet valt niet "automatisch" als één steunpartij afhaakt — er is immers geen meerderheid die verdwijnt. De mechaniek: het kabinet valt als de Kamer een motie van wantrouwen aanneemt (BBB steunde er al één), als het kabinet zelf opstapt, of als een gedoogpartner steun expliciet intrekt bij een cruciale stemming. Wat daarna gebeurt is bij wet vastgelegd maar politiek nieuw terrein: het kabinet wordt demissionair (blijft aan voor lopende zaken, mag geen controversiële besluiten nemen), de koning benoemt een informateur, en binnen twee tot vier maanden volgen nieuwe verkiezingen. Voor het eerst sinds 1926 is dit scenario concreet: dit is het eerste minderheidskabinet in een eeuw, dus er is geen draaiboek voor hoe een val eruitziet.

Wat de peilingen over een eventuele vervolgverkiezing zeggen: de coalitie zou die bijna zeker verliezen — samen zakken D66, VVD en CDA naar circa 39 à 46 zetels, te weinig voor welke coalitie dan ook zonder grote derde partner. Profiteurs volgens alle peilingen: PRO (naar de grootste), JA21 (verdubbeling) en het FvD (terug van weggeweest). De kans dat nieuwe verkiezingen een écht andere uitslag opleveren dan de huidige peilingen is groot — campagnes veranderen alles — maar de richting is helder: dit parlement heeft weinig belang bij een val, behalve de partijen die in de peilingen stijgen.

HOE BETROUWBAAR ZIJN DEZE PEILINGEN?

Peilingen zijn geen voorspellingen maar momentopnames met een foutmarge. Drie kanttekeningen horen er altijd bij. Ten eerste zitten er tussen veldwerk en publicatie dagen tot weken; een scherp debat of incident kan de stand daarna verschuiven. Ten tweede verschillen de instituten in methode: panels, weging, de behandeling van zwevende kiezers — een deel van het electoraat weet vlak voor de stembusgang nog niet waar het op stemt. Ten derde: bij de echte verkiezingen van oktober 2025 zaten alle bureaus er procentpunten naast bij meerdere partijen — de Peilingwijzer geeft daarom een bandbreedte per partij, en die is bij kleinere partijen relatief breed. Wie de toekomst wil kennen, moet dus niet één peiling citeren maar naar de bandbreedte van alle drie kijken.