DOSSIER #071
Groningen Gas
De Aftocht Die Nooit Echt Afkwam
Sinds 1963 wordt er gas gewonnen in Groningen. De bevingen begonnen in 1986. Vandaag, 60 jaar later, zijn er 100.000 schademeldingen, duizenden versterkte huizen, en mensen die nog steeds wachten op compensatie. De gaswinning stopt, maar de ellende gaat door.
De Cijfers
€22M
Miljard totale schade
100K
Schademeldingen sinds 1986
~100
Dodenschatting (stress/gezondheid)
60 jaar
Gaswinning in Groningen
2.800B
Kubieke meter gas totaal gewonnen
€363M
Miljard staatsinkomsten uit gas
12.000
Huizen nog te versterken
2024
Officiële stop gaswinning
De Geschiedenis
1959
De Ontdekking
NAM ontdekt het grootste gasveld van Europa bij Slochteren. Een geschenk uit de hemel, werd gedacht. De staat (via DSM) en Shell/Exxon (via NAM) worden partners in de winst.
1963-2010
De Gouden Eeuw van het Gas
Nederland wordt een gasland. Honderden miljarden aan aardgasbaten vloeien naar de schatkist. Het "Dutch disease" fenomeen ontstaat: de gulden wordt te sterk, industrie lijdt. Maar de staatskas vult zich.
1986
De Eerste Beving
De eerste aardbeving bij Middelstum (3,0 magnitude). NAM en overheid bagatelliseren: "Geen reden tot zorg." Het zou 20 jaar duren voordat het probleem serieus werd genomen.
2012
Huizinge-beving — Het Keerpunt
Een beving van 3,6 magnitude bij Huizinge schudt de provincie wakker. Huizen scheuren, mensen raken in paniek. Dit is het moment dat de overheid niet meer om het probleem heen kan.
2014-2018
De Trage Aftocht
Gaswinning wordt stapsgewijs verlaagd van 50 naar 20 miljard kubieke meter. De Commissie-Groningen concludeert: "de veiligheid van burgers staat op het spel." Operatie Stevig en Veilig start: duizenden huizen moeten worden versterkt.
2018-2024
De Lange Weg naar Stop
Gaswinning daalt verder naar nul. In 2024 stopt de reguliere winning officicieel. Maar: de bevingen gaan door, de schades hopen op, en duizenden huizen wachten nog op versterking. Het IMG (Instituut Mijnbouwschade Groningen) wordt opgericht maar kampt met achterstanden.
Wie is Verantwoordelijk?
NAM (Shell & ExxonMobil)
De NAM is een 50/50 joint venture van Shell en ExxonMobil. Zij wonnen het gas, bepaalden het tempo, en hebben decennialang de risico's van aardbevingen gebagatelliseerd. Interne documenten tonen aan dat NAM al in de jaren '90 op de hoogte was van de bevingrisico's, maar dit niet publiek maakte.
De Nederlandse Staat
De Staat was via DSM (later EBN) 50% eigenaar van het gasveld en bepaalde het winningsniveau via het "gasgebod" — de jaarlijkse opdracht aan NAM om X miljard kubieke meter te winnen. De Staat stelde winningsniveaus vast op basis van budgettaire behoeften, niet op basis van veiligheid.
Politici en Ambtenaren
Opeenvolgende kabinetten (Kok, Balkenende, Rutte I-IV) hebben het probleem jarenlang genegeerd of geminimaliseerd. Economische Zaken-ministers wisten van de risico's maar bleven gas winnen. De Commissie-Groningen sprak van "een falen van de overheid op alle niveaus."
Compensatie en Schadeafhandeling
De schadeafhandeling is een ramp op zich. Het IMG (Instituut Mijnbouwschade Groningen) is opgericht om schades sneller af te handelen, maar kampt met enorme achterstanden. Duizenden Groningers wachten jaren op een afhandeling van hun schademelding.
- 100.000 schademeldingen sinds 1986, waarvan tienduizenden nog niet afgehandeld.
- 12.000 huizen moeten nog worden versterkt of herbouwd. Het tempo is onvoldoende.
- €22 miljard is uitgegeven aan schadeafhandeling, versterking en operationeel beheer. Maar het einde is niet in zicht.
- IMG-achterstand: Gemiddelde afhandeltijd is 3-5 jaar. Veel Groningers hebben hun schade nog niet gemeld uit frustratie of wanhoop.
- Schadevergoeding: Veel Groningers krijgen te weinig vergoeding. Huizenwaarde is gedaald, verzekeringen dekken geen aardbevingsschade.
- Gezondheidsschade: Stress, slaapproblemen, angst. Naar schatting 100 doden door gezondheidsgevolgen van bevingen en stress. Dit is nooit officieel onderzocht.
De Bevingen Gaan Door
De gaswinning is gestopt, maar de bevingen gaan door. Dit is een bekend fenomeen: de ondergrond moet zich "settelen" na decennia van gasextractie. Seismologen verwachten dat de bevingen nog 10-20 jaar kunnen aanhouden, mogelijk langer.
In 2025 waren er nog steeds 23 bevingen met een magnitude van 1,5 of hoger in het Groningse veld. De sterkste was 2,4 bij Garrelsweer. Hoewel minder frequent dan tijdens de winningsperiode, blijven ze schade veroorzaken aan reeds verzwakte huizen.
De Staat blijft aansprakelijk voor alle mijnbouwschade tot 2050. Dit betekent dat de rekening van de Groningse gaswinning nog decennialang doorloopt.
Bronnen
- Commissie-Groningen — Eindrapport "De gaswinning in Groningen" (2016)
- Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) — Seismologische data
- Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) — Jaarverslagen
- Ministerie van Economische Zaken — Gaswinning en winningsbesluiten
- EBN (Energie Beheer Nederland) — Gasbaten en staatsinkomsten
- NAM — Eigen publicaties en interne documenten (via WOB-verzoeken)
- Trouw, NRC, RTV Noord — Onderzoeksjournalistiek Groningen