De benzineprijs in Nederland nadert recordhoogtes, terwijl pomphouders in toenemende mate in de financiële problemen komen en gedwongen worden drastische maatregelen te nemen om te overleven. De scheve verhoudingen in de keten, waarbij grote raffinaderijen aanzienlijk meer verdienen dan lokale pomphouders, verergeren de situatie, mede door de onrust in het Midden-Oosten en de concurrentie van lagere accijnzen in buurlanden.

Wat is er gebeurd?

De adviesprijs van een liter Euro95 is recent gestegen tot 2,603 euro, een prijs die de benzineprijs steeds dichter bij een recordhoogte brengt. Deze stijging is deels te wijten aan de geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten, die de wereldwijde olievoorziening onder druk zetten. Tegelijkertijd worstelen pomphouders met dalende marges, waardoor hun bestaan in gevaar komt. Volgens brancheorganisatie Bovag staan pomphouders voor een dilemma: uitbreiden van de winkel of overstappen op een onbemand tankstation.

De situatie is bijzonder schrijnend in de grensstreek, waar automobilisten massaal uitwijken naar Duitsland en België vanwege lagere accijnzen. Dit leidt tot een significante daling van het aantal tankbeurten bij Nederlandse pomphouders. Drive, een andere brancheorganisatie, schat dat momenteel tussen de 400 en 500 pomphouders in Nederland financiële problemen ervaren, een aantal dat kan oplopen tot duizend als er niet wordt ingegrepen.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft onlangs cijfers gepubliceerd die de oneerlijke verdeling van de winsten in de keten aantonen. Terwijl raffinaderijen tot 25 cent per liter benzine verdienen, blijft de marge voor de pomphouder steken op slechts 18 cent. Bij diesel lopen de marges voor de grote producenten zelfs op tot 46 cent per liter, wat de financiële druk op de pomphouders verder vergroot.

Achtergrond en context

De huidige situatie is niet nieuw, maar een voortzetting van een trend die zich al geruime tijd afspeelt. De liberalisering van de benzinemarkt in de jaren '90 heeft geleid tot een concentratie van de macht bij grote olieconcerns, terwijl lokale pomphouders steeds meer moeite hebben om te concurreren. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de geopolitieke instabiliteit in olieproducerende regio's spelen een cruciale rol in de prijsontwikkeling.

De accijnzen op brandstoffen in Nederland zijn relatief hoog in vergelijking met buurlanden, wat de neiging tot grensoverschrijdend tanken versterkt. Dit fenomeen, bekend als 'tanktoerisme', leidt tot een verlies van inkomsten voor Nederlandse pomphouders en de Nederlandse schatkist. De overheid heeft in het verleden pogingen ondernomen om de accijnzen aan te passen, maar deze zijn vaak onvoldoende geweest om de negatieve effecten te neutraliseren.

De groeiende populariteit van elektrische voertuigen vormt op de lange termijn een extra bedreiging voor de traditionele benzinestations. Hoewel de transitie naar elektrisch vervoer nog in een relatief vroeg stadium verkeert, is de trend duidelijk en dwingt pomphouders om te zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen, zoals de uitbreiding van de winkel of de aanbieden van laadpalen.

Reacties en gevolgen

De brancheorganisaties Bovag en Drive hebben de noodzaak van structurele oplossingen benadrukt om de pomphouders te redden. Mogelijkheden die worden overwogen, zijn onder meer een herziening van de accijnzen, een betere bescherming van lokale ondernemers tegen de concurrentie van grote olieconcerns en het stimuleren van innovatie en diversificatie van de dienstverlening aan de pomp.

Pomphouders zelf zijn wanhopig op zoek naar manieren om hun omzet te verhogen en hun kosten te verlagen. Sommigen overwegen om de openingstijden te verkorten, personeel te ontslaan of zelfs hun bedrijf te sluiten. De dreiging van faillissementen en het verdwijnen van lokale werkgelegenheid is reëel.

Consumenten zullen de gevolgen van de stijgende benzineprijzen voelen in de vorm van hogere transportkosten en een verminderde koopkracht. De stijgende energieprijzen hebben ook een indirect effect op andere sectoren van de economie, zoals de voedingsindustrie en de transportsector.